R_3_7

3.7. Î×ÅÐÅÂÈÍÀ  

---

    3.7.1. Ïåðèòîíiò  

    Ïåðèòîíiòîì íàçèâàþòü ãîñòðå àáî õðîíi÷íå çàïàëåííÿ î÷åðåâèíè, ïðè ÿêîìó âèíèêàþòü õàðàêòåðíi ìiñöåâi òà çàãàëüíi çìiíè â îðãàíiçìi  ç ãëèáîêèìè ïîðóøåííÿìè ôóíêöi¿ îðãàíiâ i ñèñòåì îðãàíiçìó. 

    Åòiîëîãiÿ i ïàòîãåíåç  

    Ïðè÷èíàìè ãîñòðîãî ïåðèòîíiòó çäåáiëüøîãî º ãîñòði çàïàëüíi ïðîöåñè îðãàíiâ ÷åðåâíî¿ ïîðîæíèíè, ïîðóøåííÿ öiëiñíîñòi àáî ïðîíèêëèâîñòi ¿õ ñòiíîê, ïðîíèêàþ÷i òà çàêðèòi òðàâìè æèâîòà ç ïîøêîäæåííÿì  âíóòðiøíiõ îðãàíiâ i ïîäàëüøîþ iíôåêöiéíîþ àãðåñiºþ. 
    Íåçàëåæíî âiä ïðè÷èíè, ùî âèêëèêàëà ïåðèòîíiò, çàõâîðþâàííÿ º òèïîâèì áàêòåðiàëüíèì çàïàëåííÿì. Çáóäíèêàìè ïåðèòîíiòó íàé÷àñòiøå áóâàþòü êèøêîâà ïàëè÷êà, ñòàôiëîêîêè é åíòåðîêîêè, ïðîòåé, ñòðåïòîêîêè, à òàêîæ íåêëîñòðèäiàëüíi àíàåðîáè. Áiëüøå, íiæ ó 30% âèïàäêiâ ñïîñòåðiãàþòü ïîºäíàííÿ äâîõ i áiëüøå çáóäíèêiâ. 
    Ïåðâèííi ïåðèòîíiòè çóñòði÷àþòüñÿ âêðàé ðiäêî i   çóìîâëåíi, ïåðåâàæíî, ïíåâìîêîêîâîþ, ñòðåïòîêîêîâîþ àáî ñòàôiëîêîêîâîþ iíôåêöiºþ. 
    Êðiì ìiêðîáíèõ ïåðèòîíiòiâ, ùî ðîçâèíóëèñü âíàñëiäîê ïðîíèêíåííÿ â ÷åðåâíó ïîðîæíèíó iíôåêöi¿,  âèäiëÿþòü òàêîæ àñåïòè÷íå çàïàëåííÿ î÷åðåâèíè,  çóìîâëåíå äiºþ íà î÷åðåâèíó  ðiçíèõ õiìi÷íèõ íåiíôåêöiéíèõ àãåíòiâ (êðîâ, ñå÷à, æîâ÷, ïàíêðåàòè÷íèé ñiê òîùî). Öå  àñåïòè÷íi òîêñèêî-õiìi÷íi ïåðèòîíiòè. Ïðîòå ç  ðîçâèòêîì àñåïòè÷íîãî çàïàëåííÿ áàêòåði¿ ïðîðèâàþòü òêàíèííèé áàð’ºð i ïðîíèêàþòü ó âiëüíó ÷åðåâíó ïîðîæíèíó. Òîäi ïðîöåñ íàáèðຠiíôåêöiéíîãî õàðàêòåðó i  ïåðèòîíiò òðàíñôîðìóºòüñÿ â áàêòåðiàëüíèé. 
    Ïðè÷èíîþ õðîíi÷íîãî ïåðèòîíiòó çäåáiëüøîãî º òóáåðêóëüîç, çáóäíèêè ÿêîãî  ïåðåâàæíî áóâàþòü ëîêàëiçîâàíi åêñòðààáäîìiíàëüíî (ëåãåíi, ëiìôàòè÷íi âóçëè ñåðåäîñòiííÿ) àáî â ìåçåíòåðiàëüíèõ ëiìôàòè÷íèõ âóçëàõ i ãåìàòîãåííèì øëÿõîì ïðîíèêàþòü â î÷åðåâèíó. 

    Êëàñèôiêàöiÿ  

    Ïåðèòîíiòè êëàñèôiêóþòü: 
1. Çà õàðàêòåðîì ïðîíèêíåííÿ ìiêðîôëîðè â ÷åðåâíó ïîðîæíèíó:  ïåðâèííi é âòîðèííi. 
2. Çà êëiíi÷íèì ïåðåáiãîì: ãîñòði é õðîíi÷íi. 
3. Çà åòiîëîãi÷íèì ôàêòîðîì: ïåðèòîíiòè, çóìîâëåíi âïëèâîì ìiêðî-ôëîðè øëóíêîâî-êèøêîâîãî êàíàëó (êèøêîâà ïàëè÷êà, ñòàôiëîêîêè, ñòðåïòîêîêè, åíòåðîêîêè, ïðîòåé, àíàåðîáè òîùî), i òi, ÿêi âèêëèêàíi áàêòåðiÿìè, ùî íå ìàþòü ïðÿìîãî âiäíîøåííÿ äî öüîãî  êàíàëó (ãîíîêîêè, ïíåâìîêîêè, ãåìîëiòè÷íèé ñòðåïòîêîê òîùî). 
    Îêðåìî âèäiëÿþòü àñåïòè÷íi (íåáàêòåðiàëüíi) ïåðèòîíiòè, åòiîëîãi÷íèìè ôàêòîðàìè äëÿ ÿêèõ º êðîâ, æîâ÷, ïàíêðåàòè÷íèé ñiê àáî ñå÷à. Ïåðèòîíiòè âæå ïðîòÿãîì êiëüêîõ ãîäèí ñòàþòü iíôåêöiéíèìè âíàñëiäîê ïðîíèêíåííÿ áàêòåðié iç ïðîñâiòó êèøîê ó âiëüíó ÷åðåâíó ï îðîæíèíó â çâ’ÿçêó ç ïiäâèùåííÿì ïðîíèêëèâîñòi ¿õ ñòiíîê ó ïðîöåñi ðîçâèòêó çàïàëüíîãî ïðîöåñó â î÷åðåâèíi. 
4. Çà õàðàêòåðîì åêñóäàòó â ÷åðåâíié ïîðîæíèíi: ñåðîçíèé, ôiáðèíîçíèé, ôiáðîçíî-ãíiéíèé, ãíiéíèé, ãåìîðàãi÷íèé, “Peritonitus sicca” (Ãðåêîâà) (ïåðèòîíåàëüíèé ñåïñèñ). 
5. Ç îãëÿäó íà  ïîøèðåííÿ çàïàëüíîãî ïðîöåñó  ïîâåðõíåþ î÷åðåâèíè: ìiñöåâèé àáî îáìåæåíèé, äèôóçíèé î ðîçëèòèé i çàãàëüíèé ïåðèòîíiò. 
Çàëåæíî âiä òðèâàëîñòi çàõâîðþâàííÿ i ñòóïåíÿ ïàòîôiçiîëîãi÷íèõ çðóøåíü, â îðãàíiçìi óìîâíî âèäiëÿþòü òðè ñòàäi¿ (çà Ñèìîíÿíîì): 
1. Ðåàêòèâíà (ïåðøi 24 ãîäèíè) –  ìàêñèìàëüíi ïðîÿâè ìiñöåâèõ ñèìïòîìiâ çàõâîðþâàííÿ. 
2. Òîêñè÷íà (24-72 ãîäèíè) –  ïîìiðíå çàòèõàííÿ ìiñöåâèõ ïðîÿâiâ çàõâîðþâàííÿ i çíà÷íå ïîñèëåííÿ çàãàëüíî¿ iíòîêñèêàöi¿. 
3. Òåðìiíàëüíà (ïîíàä 72 ãîäèíè) –  ãëèáîêà, ÷àñòî íåçâîðîòíà iíòîêñèêàöiÿ îðãàíiçìó íà ôîíi ðiçêî âèðàæåíèõ ìiñöåâèõ ïðîÿâiâ çàïàëåííÿ î÷åðåâèíè. 

    Ñèìïòîìàòèêà i êëiíi÷íèé ïåðåáiã  

    Êëiíi÷íà êàðòèíà ãîñòðîãî ïåðèòîíiòó  çàëåæèòü âiä áàãàòüîõ ïðè÷èí: âiä õàðàêòåðó ïåðâèííîãî çàõâîðþâàííÿ ÷è òðàâìè, ÿêi âèêëèêàëè ïåðèòîíiò, âiä òðèâàëîñòi ðîçâèòêó çàïàëüíîãî ïðîöåñó, éîãî ïîøèðåííÿ, à òàêîæ âiä ñòàäi¿ çàõâîðþâàííÿ. Îñíîâíèì êëiíi÷íèì ñèìïòîìîì õâîðîáè º áiëü ó æèâîòi, ÿêèé íàðîñòຠïîñòóïîâî. Ñïî÷àòêó âií ëîêàëiçîâàíèé ó äiëÿíöi äæåðåëà ïåðèòîíiòó, à ïîòiì ïîøèðþºòüñÿ íà âåñü æèâiò. Ó õâîðèõ îñëàáëåíèõ àáî ïîõèëîãî âiêó áîëüîâi âiä÷óòòÿ ìîæóòü áóòè íåçíà÷íèìè, íà ÿêi ìîæóòü íàâiòü íå çâåðíóòè óâàãè. Ïðîòå â íèõ äîìiíóº ðiçêà çàãàëüíà ñëàáiñòü, âòðàòà àïåòèòó i  êâîëiñòü. Òàêèé ïåðåáiã çàõâîðþâàííÿ º õàðàêòåðíèì i äëÿ ïiñëÿîïåðàöiéíîãî ïåðèòîíiòó, ùî ñïðè÷èíÿºòüñÿ ðîçõîäæåííÿì øâiâ (àíàñòîìîçó àáî ìiñöÿ ïåðôîðàöi¿ îðãàíà). Ïàðàëåëüíî ç íàðîñòàííÿì áîëþ ïîìiòíî çìiíþºòüñÿ i çîâíiøíié âèãëÿä õâîðîãî: ðèñè îáëè÷÷ÿ ñòàþòü çàãîñòðåíi, î÷i “çàïàëi”, íàâêîëî íèõ – òåìíi êîëà. ǒÿâëÿºòüñÿ ïî÷óòòÿ ñòðàõó, îñîáëèâî ïiñëÿ òîãî, êîëè ïðèºäíóºòüñÿ ùå îäèí ïîñòiéíèé ñèìïòîì ïåðèòîíiòó – íóäîòà é áëþâàííÿ, ñïî÷àòêó  âìiñòîì øëóíêà, çãîäîì  äâàíàäöÿòèïàëî¿ êèøêè, à â òåðìiíàëüíîìó ïåðiîäi – òîíêî¿ êèøêè. Iç ïðîãðåñóâàííÿì çàõâîðþâàííÿ áëþâàííÿ ñòຠïîñòiéíèì, íàäñàäíèì i ïåðåõîäèòü ó ÷àñòi çðèãóâàííÿ êîðè÷íåâîþ ðiäèíîþ íåïðèºìíîãî çàïàõó. Ïiä  ÷àñ öüîãî ðèñè îáëè÷÷ÿ õâîðîãî ñòàþòü ùå áiëüø çàãîñòðåíèìè (çàïàäàþòü ùîêè i íiñ, âèñòóïàþòü âèëèöi, âèñèõàþòü i òðiñêàþòüñÿ ãóáè), ñëèçîâà îáîëîíêà ÿçèêà ñòຠñóõîþ i ïîêðèâàºòüñÿ êîðè÷íåâèìè íàøàðóâàííÿìè. Ïàöiºíò ÷åðåç óòðóäíåíå äèõàííÿ i ïîñèëåííÿ áîëþ ïiä ÷àñ ðîçìîâè ãîâîðèòü òèõî i ïåðåðèâ÷àñòî. 
    Êîæíà çìiíà ïîëîæåííÿ òiëà âèêëèêຠïîñèëåííÿ áîëþ â æèâîòi. Äëÿ çìåíøåííÿ áîëþ, ùî ïðîâîêóºòüñÿ  ðîçòÿãíåííÿì  ÷åðåâíèõ ì’ÿçiâ i ïàðiºòàëüíî¿ î÷åðåâèíè,  õâîði íàìàãàþòüñÿ ëåæàòè íåðóõîìî íà ñïèíi àáî íà áîöi iç çiãíóòèìè  íîãàìè. 
    ×àñòî äî áëþâîòè ïðèºäíóºòüñÿ ãèêàâêà, ñïåðøó ñïîðàäè÷íà, çãîäîì çâó÷íà i ïîñòiéíà. Õâîðèé ðóêàìè íàìàãàºòüñÿ  âòðèìàòè ðiçêî çäóòèé æèâiò, ùî çäðèãàºòüñÿ ïiä ÷àñ ãèêàâêè i ïðîâîêóº ïîñèëåííÿ áîëþ.  Öåé ñèìïòîì ââàæàþòü ïîãàíèì ïðîâiñíèêîì. Âií ñâiä÷èòü ïðî âòÿãíåííÿ â çàïàëüíèé ïðîöåñ äiàôðàãìàëüíî¿ î÷åðåâèíè. 
    Ïðè îãëÿäi æèâîòà ñïîñòåðiãàºòüñÿ îáìåæåííÿ ðóõîìîñòi ïåðåäíüî¿ ÷åðåâíî¿ ñòiíêè, ÿêå áiëüø âèðàæåíå â ïðîåêöi¿ âîãíèùà çàïàëåííÿ. Ïðè ïåðêóñi¿ æèâîòà ìîæíà âèÿâèòè çîíó íàéáiëüøî¿ áîëþ÷îñòi, ùî ÷àñòî âiäïîâiäຠëîêàëiçàöi¿ âîãíèùà çàïàëåííÿ, âèñîêèé òèìïàíiò, âèêëèêàíèé ïàðåçîì êèøå÷íèêà, à òàêîæ ïðèòóïëåííÿ ïåðêóòîðíîãî çâóêà, ùî ñâiä÷èòü ïðî íàêîïè÷åííÿ çíà÷íî¿ êiëüêîñòi åêñóäàòó. Ïiä ÷àñ ïîâåðõíåâî¿ ïàëüïàöi¿, âiäïîâiäíî äî çîíè çàïàëüíîãî ïðîöåñó, âèçíà÷àþòü çàõèñíå íàïðóæåííÿ ì’ÿçiâ ïåðåäíüî¿ ÷åðåâíî¿ ñòiíêè. Îñîáëèâî âèðàæåíèé ì’ÿçîâèé çàõèñò áóâຠïðè ïåðôîðàöi¿ ïîðîæíèñòèõ îðãàíiâ (“äîøêîïîäiáíèé” æèâiò). Ïðè ëîêàëiçàöi¿ çàïàëüíîãî ïðîöåñó â ïîðîæíèíi ìàëîãî òàçà, ì’ÿçîâèé çàõèñò áóâຠìåíøèì. Ó òàêèõ âèïàäêàõ ó äiàãíîñòèöi ìîæå äîïîìîãòè ïàëüöåâå (ðåêòàëüíå, âàãiíàëüíå) äîñëiäæåííÿ, ÿêèì ìîæíà âèçíà÷èòè íàâèñàííÿ i áîëþ÷iñòü ïåðåäíüî¿ ñòiíêè ïðÿìî¿ êèøêè ÷è çàäíüîãî ñêëåïiííÿ  ïiõâè âíàñëiäîê íàêîïè÷åííÿ åêñóäàòó. 
×iòêî ðîçäiëèòè ñèìïòîìàòèêó ïåðèòîíiòó ïðè ðiçíèõ ñòàäiÿõ çàõâîðþâàííÿ ìàéæå íåìîæëèâî. Âîíà  iíäèâiäóàëüíà i, â îñíîâíîìó,  çàëåæèòü âiä õàðàêòåðó ïåðâèííîãî çàõâîðþâàííÿ, ùî âèêëèêàëî ïåðèòîíiò, ïîøèðåííÿ çàïàëüíîãî ïðîöåñó, çàõèñíèõ âëàñòèâîñòåé îðãàíiçìó òîùî. Ó ðåàêòèâíié ñòàäi¿ ïåðèòîíiòó áiëüø âèðàæåíèìè º ñóᒺêòèâíå âiä÷óòòÿ áîëþ â æèâîòi, ì’ÿçîâèé çàõèñò i ïîçèòèâíèé ñèìïòîì Ùîòêiíà-Áëþìáåðãà . Ðàçîì iç òèì, çàãàëüíèé ñòàí õâîðîãî ñòðàæäຠìàëî, ïàöiºíò áóâຠàêòèâíèì, iíîäi çáóäæåíèì, éîãî øêiðà çâè÷àéíîãî êîëüîðó, ñïîñòåðiãàºòüñÿ ïîìiðíà òàõiêàðäiÿ, à iíîäi – ïiäâèùåííÿ àðòåðiàëüíîãî òèñêó. Ó òîêñè÷íié ñòàäi¿ çàõâîðþâàííÿ áîëüîâi âiä÷óòòÿ â æèâîòi çìåíøóþòüñÿ, òàêîæ çíèæóºòüñÿ ì’ÿçîâèé çàõèñò, ïðîòå  ïðè ïàëüïàöi¿ çíà÷íà áîëþ÷iñòü æèâîòà i ïîçèòèâíèé ñèìïòîì Ùîòêiíà-Áëþìáåðãà çàëèøàþòüñÿ íà ïîïåðåäíüîìó ðiâíi. Âèðàçíiøèìè ñòàþòü îçíàêè ïàðåçó êèøå÷íèêà (çäóòòÿ æèâîòà, âiäñóòíiñòü ïåðèñòàëüòèêè).  Çàãàëüíèé ñòàí õâîðîãî ïîãiðøóºòüñÿ. Ïàöiºíò ìëÿâèé, àïàòè÷íèé, øêiðíi ïîêðèâè áëiäi, ïðîãðåñóº òàõiêàðäiÿ, ïîìiðíî çíèæóºòüñÿ àðòåðiàëüíèé òèñê i ïiäâèùóºòüñÿ òåìïåðàòóðà òiëà. Ó êðîâi íàÿâíi âèñîêèé ëåéêîöèòîç i âèðàæåíèé íåéòðîôiëüíèé çñóâ âëiâî. 
    Ó òåðìiíàëüíié ñòàäi¿ çàõâîðþâàííÿ ñóᒺêòèâíi âiä÷óòòÿ áîëþ â æèâîòi ìàéæå çíèêàþòü, ñïîñòåðiãàºòüñÿ áëþâîòà çàñòiéíèì êèøêîâèì âìiñòîì. Õâîðèé àäèíàìi÷íèé, ðèñè îáëè÷÷ÿ çàãîñòðåíi, øêiðíi ïîêðèâè áëiäi, õàðàêòåðíà ðiçêà òàõiêàðäiÿ (120 óäàðiâ çà õâèëèíó i áiëüøå), àðòåðiàëüíèé òèñê íèçüêèé. Æèâiò ðiçêî áîëþ÷èé, ïåðèñòàëüòè÷íi øóìè ïðîñëóõàòè íå âäàºòüñÿ (“graben still”), ñèìïòîì Ùîòêiíà-Áëþìáåðãà âèðàæåíèé ñëàáî, äî ñóìíiâíîãî. Ó êðîâi, íà ôîíi ðiçêî âèðàæåíîãî çñóâó ôîðìóëè êðîâi âëiâî, ïîìiòíî çìåíøóºòüñÿ êiëüêiñòü ëåéêîöèòiâ. Äèõàííÿ ñòຠ÷àñòèì, iç çàñòiéíèìè õðèïàìè, ðîçâèâàºòüñÿ îëiãóðiÿ. Ó ñå÷i çíàõîäÿòü áiëîê i öèëiíäðè. Òàêà êëiíi÷íà êàðòèíà íàãàäóº ñåïòè÷íèé øîê. Ïðîãíîç ó òåðìiíàëüíié ñòàäi¿ çàõâîðþâàííÿ íàäçâè÷àéíî ñåðéîçíèé i òàêi õâîði áåç åíåðãiéíèõ ëiêóâàëüíèõ çàõîäiâ,  ÿê ïðàâèëî, ïîìèðàþòü. 
    Ç îñîáëèâîñòåé ñèìïòîìàòèêè ïåðèòîíiòó âàðòî âêàçàòè íà õàðàêòåðíi âçàºìîâiäíîøåííÿ ïóëüñó i òåìïåðàòóðè òiëà. Îñòàííÿ â áiëüøîñòi õâîðèõ áóâຠ ñóáôåáðèëüíîþ (äî 37,3-38,00 Ñ), õî÷à ó âèïàäêàõ ãiíåêîëîãi÷íîãî ïîõîäæåííÿ âîíà ìîæå äîñÿãàòè äîñèòü  âèñîêèõ öèôð (39-400 Ñ).  Íà ôîíi  òàêî¿ ñóáôåáðèëüíî¿ òåìïåðàòóðè òiëà ó õâîðèõ ïåðåâàæíî âèÿâëÿþòü  ÷àñòèé, ñëàáêîãî íàïîâíåííÿ ïóëüñ (ñèìïòîì “íîæèöü”). Òàêà íåâiäïîâiäíiñòü ÷àñòîòè ïóëüñó äî òåìïåðàòóðè òiëà íà ôîíi çíèæåíîãî àðòåðiàëüíîãî òèñêó º ñåðéîçíîþ îçíàêîþ ðîçâèòêó ãîñòðî¿ ñåðöåâî-ñóäèííî¿ íåäîñòàòíîñòi. 
    Ïiä ÷àñ äîñëiäæåííÿ êðîâi íà ïî÷àòêó çàõâîðþâàííÿ ÷àñòî âèÿâëÿþòü âèñîêèé ëåéêîöèòîç, ùî ç ÷àñîì, ó çâ’ÿçêó ç âèñîêîþ àóòîiíòîêñèêàöiºþ i ìiãðàöiºþ ëåéêîöèòiâ ó çîíó çàïàëåííÿ, ïîñòóïîâî çíèæóºòüñÿ. Ïàðàëåëüíî  ç öèì ôîðìóºòüñÿ çñóâ ëåéêîöèòàðíî¿ ôîðìóëè âëiâî, àæ äî þíèõ ôîðì, íàñòàþòü àíåîçèíîôiëiÿ i ëiìôîïåíiÿ, ç’ÿâëÿþòüñÿ òîêñè÷íà çåðíèñòiñòü i çáiëüøåíà ØÎÅ. Ãåìîãëîáií i ãåìàòîêðèò çàëèøàþòüñÿ â ìåæàõ íîðìè. Äî ðå÷i,  çáiëüøåííÿ öèõ ïîêàçíèêiâ ñâiä÷èòü ïðî çãóùåííÿ êðîâi i ãiïîãiäðàòàöiþ. Çi ñòîðîíè çãîðòàëüíî¿ ñèñòåìè êðîâi âèÿâëÿþòüñÿ îçíàêè ãiïåðêîàãóëÿöi¿. 
    Ðåíòãåíîëîãi÷íi ìåòîäè îáñòåæåííÿ â äiàãíîñòèöi ïåðèòîíiòó âiäiãðàþòü äðóãîðÿäíó ðîëü i ìîæóòü áóòè çàñòîñîâàíi ïåðåâàæíî äëÿ âèÿâëåííÿ ïðè÷èíè çàõâîðþâàííÿ àáî âñòàíîâëåííÿ õàðàêòåðó éîãî óñêëàäíåíü (àáñöåñè ÷åðåâíî¿ ïîðîæíèíè, âèïiòíèé ïëåâðèò, ìåäiàñòèíiò òîùî.) 
Ó ñêëàäíèõ  äëÿ äiàãíîñòèêè âèïàäêàõ ïåðèòîíiòó äîöiëüíî âèêîðèñòîâóâàòè ëàïàðîñêîïiþ, ÿêà äîçâîëÿº âèÿâèòè çìiíè î÷åðåâèíè, âîãíèùå çàïàëåííÿ, ùî ñòàëî ïðè÷èíîþ ïåðèòîíiòó, à òàêîæ âçÿòè äëÿ äîñëiäæåíü âèïiò. Ó öié ñèòóàöi¿ ïðèïóñòèìèì ââàæàþòü òàêîæ çàñòîñóâàííÿ ëàïàðîöåíòåçó iç ââåäåííÿì ó ÷åðåâíó ïîðîæíèíó ñïåöiàëüíîãî “ïîøóêîâîãî êàòåòåðà”. 
ßêùî äîñòóïíi ìåòîäè îáñòåæåííÿ íå äàþòü äîñòàòíüî¿ iíôîðìàöi¿, à îᒺêòèâíi äàíi ñâiä÷àòü ïðî ìîæëèâiñòü ïåðèòîíiòó, äîöiëüíî ðåêîìåíäóâàòè äiàãíîñòè÷íó ëàïàðîòîìiþ. 

    Âàðiàíòè êëiíi÷íîãî ïåðåáiãó é óñêëàäíåííÿ  

    Ïiñëÿîïåðàöiéíîìó ïåðèòîíiòó ïðèòàìàííèé ñâîºðiäíèé  êëiíi÷íèé ïåðåáiã, ó ÿêîìó çíà÷íå ìiñöå çàéìຠéîãî àòèïîâiñòü, à òî é áåçñèìïòîìíiñòü. Òàêå ÿâèùå áóâຠçóìîâëåíå çàñòîñóâàííÿì çíåáîëþþ÷èõ çàñîáiâ òà àíòèáiîòèêiâ. Ñòàí õâîðîãî ïiñëÿ îïåðàöi¿ ïîñòóïîâî ïîãiðøóºòüñÿ. 
    Íàéáiëüø ðàííiìè i ÷àñòèìè îçíàêàìè ïiñëÿîïåðàöiéíîãî çàïàëåííÿ î÷åðåâèíè º ïîñèëåííÿ áîëþ â æèâîòi íà ôîíi ïîïåðåäíüîãî çàäîâiëüíîãî ñòàíó, òàõiêàðäiÿ, ãiïåðòåðìiÿ, ëåéêîöèòîç çi çñóâîì ëåéêîöèòàðíî¿ ôîðìóëè âëiâî, çáiëüøåíà ØÎÅ. Áiëü, à òàêîæ íàïðóæåííÿ ì’ÿçiâ ïåðåäíüî¿ ÷åðåâíî¿ ñòiíêè, ÷àñòî áóâàþòü àáî ñëàáî âèðàæåíèìè, àáî çîâñiì âiäñóòíiìè. Çãîäîì ( íà 5-6 äåíü) ñòàí õâîðèõ ïðîäîâæóº ïðîãðåñèâíî ïîãiðøóâàòèñü: ÿçèê ïiäñèõàº, ïîñòóïîâî íàðîñòຠïàðåç êèøå÷íèêà, ç’ÿâëÿþòüñÿ íóäîòà, áëþâàííÿ, ÷àñòîòà ïóëüñó çáiëüøóºòüñÿ, äèõàííÿ ñòຠïîâåðõíåâèì. Ïðîãðåñóþòü çàãàëüíà ñëàáiñòü, àäèíàìiÿ, çàãàëüíà iíòîêñèêàöiÿ, ïåðèñòàëüòèêà êèøå÷íèêà  ðiçêî îñëàáëåíà àáî âiäñóòíÿ, ç’ÿâëÿþòüñÿ ñèìïòîìè ïîäðàçíåííÿ î÷åðåâèíè. Íàñëiäêè ïiñëÿîïåðàöiéíîãî ïåðèòîíiòó ÷àñòî íåñïðèÿòëèâi, ¿õ âäàºòüñÿ ïîïåðåäèòè ëèøå ðàííüîþ ïîâòîðíîþ îïåðàöiºþ. 
    Äî ñïåöèôi÷íèõ óñêëàäíåíü ãîñòðîãî ïåðèòîíiòó âiäíîñÿòü: çàïàëüíi iíôiëüòðàòè é àáñöåñè ÷åðåâíî¿ ïîðîæíèíè (ïiääiàôðàãìàëüíèé, ïiäïå÷iíêîâèé, ìiæêèøêîâèé, òàçîâèé), ìåõàíi÷íó êèøêîâó íåïðîõiäíiñòü, êèøêîâi íîðèöi, íàãíîºííÿ ïiñëÿîïåðàöiéíèõ ðàí, åâåíòðàöiþ, çëóêîâó õâîðîáó î÷åðåâèíè òîùî. 
    Íàéòèïîâiøèì ìiñöåì çíàõîäæåííÿ ïiääiàôðàãìàëüíîãî àáñöåñó º  ïðàâèé àáî ëiâèé ïiääiàôðàãìàëüíèé ïðîñòið. Õâîði, ÿê ïðàâèëî,  ñêàðæàòüñÿ íà áiëü ó íàä÷åðåâíié äiëÿíöi é íèæíié ÷àñòèíi ãðóäíî¿ êëiòêè,  ÷àñòî âêàçóþòü íà iððàäiàöiþ éîãî ó âiäïîâiäíå íàäïëi÷÷ÿ i ïîñèëåííÿ  ïiä ÷àñ êàøëþ òà ãëèáîêîãî äèõàííÿ. Iíêîëè âîíè çàóâàæóþòü òàêîæ áîëþ÷iñòü âiäïîâiäíî äî ëîêàëiçàöi¿ ãíiéíèêà ïðè íàäàâëþâàííi íà äiëÿíêó 7-10 ìiæðåáåðíèõ ïðîìiæêiâ. Âíàñëiäîê íàáðÿêó òêàíèí íà öüîìó ìiñöi  ìîæíà ïîìiòèòè äåÿêå ïîòîâùåííÿ øêiðíî¿ ñêëàäêè. Ïàöiºíòiâ ìîæóòü òóðáóâàòè íóäîòà, ãèêàâêà òà ïiäâèùåííÿ òåìïåðàòóðè òiëà. Iíîäi âîíè çìóøåíi ïðèéìàòè âèìóøåíå íàïiâñèäÿ÷å  ïîëîæåííÿ àáî ëåæàòè íà ñïèíi.  ßçèê ó òàêèõ õâîðèõ ïiäñóøåíèé, æèâiò íåçíà÷íî çäóòèé, ñèìïòîìè ïîäðàçíåííÿ î÷åðåâèíè ïåðåâàæíî âiäñóòíi. Ó êðîâi – ëåéêîöèòîç, çñóâ ëåéêîöèòàðíî¿ ôîðìóëè âëiâî. Ëiêóâàííÿ òàêèõ õâîðèõ ïîâèííî áóòè îïåðàòèâíèì. Ïðè ðîçìiùåííi ãíiéíèêà áëèæ÷å äî ïåðåäíüî¿ ÷åðåâíî¿ ñòiíêè éîãî ðîçêðèâàþòü i äðåíóþòü ÷åðåç êîñèé ðîçðiç ó âiäïîâiäíîìó ïiäðåáåð’¿. Ãíiéíèêè, ùî ðîçìiùåíi â çàäíié ÷àñòèíi ïiääiàôðàãìàëüíîãî ïðîñòîðó, ðîçêðèâàþòü çà Î.Â. Ìåëüíèêîâèì. Ïiñëÿ ïîïåðåäíüî¿ ïóíêöi¿ àáñöåñó çà õîäîì Õ ðåáðà ðîáëÿòü ðîçðiç, ðåáðî ðåçåêóþòü, ïiñëÿ ÷îãî ðîçêðèâàþòü i äðåíóþòü àáñöåñ (ðèñ. 3.7.1). 
    Ïiäïå÷iíêîâîìó àáñöåñó ïðèòàìàííi ëîêàëüíà áîëþ÷iñòü ó ïðàâîìó ïiäðåáåð’¿, íàÿâíiñòü iíôiëüòðàòó i ñèìïòîìó Ùîòêiíà-Áëþìáåðãà . Ðîçêðèâàþòü i äðåíóþòü éîãî ç ðîçðiçó, ïðîâåäåíîãî ïàðàëåëüíî ïðàâié ðåáåðíié äóçi. 
    Äëÿ ìiæêèøêîâîãî àáñöåñó îñîáëèâiñòþ º ñòåðòiñòü êëiíi÷íî¿ êàðòèíè. Ôîðìóºòüñÿ âîíà ïåðåâàæíî íà 12-14 äåíü ïiñëÿ ðîçëèòîãî ïåðèòîíiòó. Ïðè öüîìó õâîði ñêàðæàòüñÿ íà ïiäâèùåííÿ òåìïåðàòóðè òiëà äî 380 Ñ i âèùå òà òóïèé  áiëü ó ìiñöi éîãî ëîêàëiçàöi¿. Æèâiò ì’ÿêèé, ïàëüïàòîðíî âèçíà÷àºòüñÿ ùiëüíèé, áîëþ÷èé iíôiëüòðàò. Ïðîòå ïðè ðîçìiùåííi ãíiéíèêà áëèçüêî äî ïåðåäíüî¿ ÷åðåâíî¿ ñòiíêè ìîæíà ñïîñòåðiãàòè ì’ÿçîâèé çàõèñò i ïîçèòèâíèé ñèìïòîì Ùîòêiíà-Áëþìáåðãà. Ïiä ÷àñ ðåíòãåíîëîãi÷íîãî ÷è óëüòðàçâóêîâîãî äîñëiäæåííÿ ÷àñòî âèÿâëÿþòü âîãíèùå çàòåìíåííÿ, iíêîëè ç ðiâíåì ðiäèíè i ãàçó. 
    Ðîçêðèâàþòü i äðåíóþòü ìiæêèøêîâi àáñöåñè â ìiñöi íàé÷iòêiøîãî âèçíà÷åííÿ iíôiëüòðàòó, ðîçøàðîâóþ÷è çðîùåíi ïåòëi êèøîê. Ïåðåä òèì ïðîâîäÿòü ðåòåëüíó içîëÿöiþ çîíè ðîçêðèòòÿ ãíiéíèêà âiä âiëüíî¿ ÷åðåâíî¿ ïîðîæíèíè. 
    Àáñöåñè ìàëîãî òàçà íàé÷àñòiøå ðîçâèâàþòüñÿ âíàñëiäîê çàïàëåííÿ ÷åðâîïîäiáíîãî âiäðîñòêà àáî æ çàòiêàííÿ âèïîòó â Äóãëàñiâ ïðîñòið ïðè ðîçëèòîìó ïåðèòîíiòi òîùî. Òàêi õâîði ñêàðæàòüñÿ íà ïîñòiéíèé áiëü ó íèæíiõ âiääiëàõ æèâîòà, ïiäâèùåííÿ òåìïåðàòóðè òiëà, ÷àñòå áîëþ÷å ñå÷îâèäiëåííÿ i ÷àñòi òåíåçìè. Ïðè ïàëüïàöi¿ æèâîòà ìàéæå íiêîëè íå çíàõîäÿòü ÿêî¿-íåáóäü ïàòîëîãi¿. Îäíàê ïðè ðåêòàëüíîìó äîñëiäæåííi çàâæäè âèÿâëÿþòü áîëþ÷èé iíôiëüòðàò, ùî âèñòóïຠó ïðîñâiò êèøêè. Ñëèçîâà îáîëîíêà íàä iíôiëüòðàòîì áóâຠíàáðÿêëîþ, íåðóõîìîþ. Ó æiíîê ïðè âàãiíàëüíîìó îáñòåæåííi ìîæíà âiäçíà÷èòè íàâèñàííÿ çàäíüîãî ñêëåïiííÿ ïiõâè i ðiçêó áîëþ÷iñòü ïðè çìiùåííi øèéêè ìàòêè. Ïiä ÷àñ ïàëüöåâîãî îáñòåæåííÿ ïðÿìî¿ êèøêè, íà ôîíi ùiëüíî-åëàñòè÷íîãî iíôiëüòðàòó, ÷àñòî ïàëüïóþòü äiëÿíêè ðîçì’ÿêøåííÿ, ùî âiäïîâiäàþòü íàêîïè÷åííþ ãíîþ. Ãíiéíèêè ìàëîãî  òàçà â ÷îëîâiêiâ ðîçêðèâàþòü ÷åðåç ïåðåäíþ ñòiíêó ïðÿìî¿ êèøêè, à â æiíîê – ÷åðåç çàäíº ñêëåïiííÿ ïiõâè. Äëÿ öüîãî çà ïàëüöåì òîâñòîþ ãîëêîþ  ïóíêòóþòü ðîçì’ÿêøåíó äiëÿíêó iíôiëüòðàòó. Ïiñëÿ îäåðæàííÿ ãíîþ, íå âèéìàþ÷è ãîëêè, ñêàëüïåëåì ðîçêðèâàþòü ãíiéíèê. Çàòèñêà÷åì ðîçøèðþþòü îòâið, âèïóñêàþòü ãíié i äðåíóþòü ïîðîæíèíó àáñöåñó ãóìîâîþ òðóáî÷êîþ, ÿêó ôiêñóþòü øâîì äî ïðîìåæèíè (ðèñ. 3.7.2). 

    Äiàãíîñòè÷íà ïðîãðàìà  

1. Àíàìíåç çàõâîðþâàííÿ. 
2. Ôiçèêàëüíi äàíi. 
3. Çàãàëüíèé àíàëiç êðîâi. 
4. Áiîõiìi÷íèé àíàëiç êðîâi. 
5. Áàêòåðiîëîãi÷íå äîñëiäæåííÿ âèïîòó. 
6. Ëàïàðîñêîïiÿ. 
7. Îãëÿäîâà ðåíòãåíîãðàôiÿ îðãàíiâ ÷åðåâíî¿ ïîðîæíèíè. 
8. Ëàïàðîöåíòåç. 

    Äèôåðåíöiàëüíà äiàãíîñòèêà  

    Äèôåðåíöiàëüíèé äiàãíîç ó òîêñè÷íié i òåðìiíàëüíié ñòàäiÿõ ïåðèòîíiòó, ïðè íàÿâíîñòi òèïîâèõ ñèìïòîìiâ çàõâîðþâàííÿ, íå âèêëèêຠîñîáëèâèõ òðóäíîùiâ. Ïðîòå íà ðàííié (ðåàêòèâíié) ñòàäi¿ êëiíi÷íi ïðîÿâè ìàëî ÷èì âiäðiçíÿþòüñÿ âiä ñèìïòîìiâ îñíîâíîãî çàõâîðþâàííÿ, ùî ñòàëî ïðè÷èíîþ ïåðèòîíiòó. ×àñòiøå öå  ãîñòði õiðóðãi÷íi çàõâîðþâàííÿ îðãàíiâ ÷åðåâíî¿ ïîðîæíèíè (àïåíäèöèò,  õîëåöèñòèò,  ïàíêðåàòèò òîùî). Îäíàê º ðÿä çàõâîðþâàíü, ùî õî÷ i íå âiäíîñÿòüñÿ äî öiº¿ ãðóïè, àëå çà ñâîºþ ñèìïòîìàòèêîþ äóæå íàãàäóþòü ïåðèòîíiò, íàïðèêëàä, íèðêîâà êîëüêà. Ñèëüíèé áiëü, íóäîòà, áëþâàííÿ, ïàðåç êèøå÷íèêà, íåñïðàâæíié ñèìïòîì Ùîòêiíà-Áëþìáåðãà (ïåðèòîíiçì) äîñèòü ÷àñòî ìîæóòü âèêëèêàòè ïåâíi äiàãíîñòè÷íi òðóäíîùi. Àëå íàïàäîïîäiáíèé õàðàêòåð áîëþ ç òèïîâîþ iððàäiàöiºþ â ñòåãíî, ïðîìåæèíó, äèçóðè÷íi ÿâèùà, ïîçèòèâíèé ñèìïòîì Ïàñòåðíàöüêîãî, âiäñóòíiñòü çàïàëüíèõ çìií ó êðîâi, íàÿâíiñòü ñâiæèõ åðèòðîöèòiâ ó ñå÷i  ìîæóòü ðàäèêàëüíî äîïîìîãòè ó âñòàíîâëåííi ïðàâèëüíîãî äiàãíîçó. Äëÿ éîãî óòî÷íåííÿ äîäàòêîâî ïðîâîäÿòü ùå îãëÿäîâó ðåíòãåíîãðàôiþ, óðîãðàôiþ, õðîìîöèñòîñêîïiþ. 
    Ðîçëèòèé áiëü ó æèâîòi, íàïðóæåííÿ ì’ÿçiâ ïåðåäíüî¿ ÷åðåâíî¿ ñòiíêè é ïåðèòîíiçì ÷àñòî ñóïðîâîäæóþòü i ãåìîðàãi÷íi äiàòåçè (õâîðîáà Øåíëÿéí-Ãåíîõà). Äàíå çàõâîðþâàííÿ  âèíèêຠïåðåâàæíî â ìîëîäèõ ëþäåé i ïðîÿâëÿºòüñÿ ÷èñëåííèìè äðiáíèìè êðîâîâèëèâàìè íà øêiði (ïåðåäïëi÷÷ÿ, ãðóäíà ñòiíêà, ñòåãíà), ñëèçîâèõ îáîëîíêàõ (ùîêè, ïiä ÿçèêîì) i î÷åðåâèíi. Ïðè äîñëiäæåííi ïðÿìî¿ êèøêè ìîæíà âèÿâèòè ìåëåíó.  êðîâi íàÿâíà çíà÷íà òðîìáîöèòîïåíiÿ áåç çàïàëüíîãî êîìïîíåíòó. 
    Iíôàðêò ìiîêàðäà, îñîáëèâî ïðè  ëîêàëiçàöi¿ éîãî âîãíèùà íà çàäíié ñòiíöi ñåðöÿ (àáäîìiíàëüíà ôîðìà), ìîæå ñóïðîâîäæóâàòèñÿ áîëåì ó íàä÷åðåâíié äiëÿíöi é ïiäðåáåð’ÿõ, íóäîòîþ òà áëþâàííÿì. Òàì æå âiäçíà÷àþòü íàïðóæåííÿ ì’ÿçiâ ïåðåäíüî¿ ÷åðåâíî¿ ñòiíêè ç ÿâèùàìè ïåðèòîíiçìó. Ïðîòå íàÿâíiñòü â àíàìíåçi iøåìi÷íî¿ õâîðîáè ñåðöÿ òà õàðàêòåðíi çìiíè ÅÊà ìîæóòü ñïðèÿòè ïðàâèëüíîìó âñòàíîâëåííþ äiàãíîçà. 
    Áàçàëüíèé ïëåâðèò i ãîñòðà íèæíüîäîëüîâà ïíåâìîíiÿ, âèêëèêàþ÷è áiëü i íàïðóæåííÿ ì’ÿçiâ ó íàä÷åðåâíié äiëÿíöi, òàêîæ ìîæóòü ñèìóëþâàòè êàðòèíó ïåðèòîíiòó. Òiëüêè ïîâíîöiííå êëiíi÷íå îáñòåæåííÿ òàêèõ õâîðèõ äຠìîæëèâiñòü âñòàíîâèòè ïðàâèëüíèé äiàãíîç. 

    Òàêòèêà i âèáið ìåòîäó ëiêóâàííÿ  

    Ëiêóâàííÿ ãîñòðîãî ïåðèòîíiòó ïîâèííî çàâæäè ïðîâîäèòèñü iç âðàõóâàííÿì êëiíi÷íî¿ ôîðìè i ñòàäi¿ çàõâîðþâàííÿ, õàðàêòåðó çáóäíèêà, ïîøèðåííÿ çàïàëüíîãî ïðîöåñó, ñòóïåíÿ ïîðóøåííÿ ìåòàáîëi÷íèõ ïðîöåñiâ i ôóíêöi¿ æèòòºâî âàæëèâèõ îðãàíiâ õâîðîãî. 
    Ó êîìïëåêñ ëiêóâàííÿ âõîäÿòü òàêi îáîâ’ÿçêîâi çàõîäè: 
1) ðàííº îïåðàòèâíå âòðó÷àííÿ ç ìåòîþ ëiêâiäàöi¿ äæåðåëà ïåðèòîíiòó; 
2) ñàíàöiÿ ÷åðåâíî¿ ïîðîæíèíè çà äîïîìîãîþ ïðîìèâàííÿ (ëàâàæ), àäåêâàòíîãî äðåíóâàííÿ òà ââåäåííÿ àíòèáàêòåðiàëüíèõ ïðåïàðàòiâ; 
3) iíòóáàöiÿ i äåêîìïðåñiÿ øëóíêîâî-êèøêîâîãî òðàêòó òà çàñòîñóâàííÿ ìåäèêàìåíòîçíèõ çàñîáiâ, ñïðÿìîâàíèõ íà ëiêâiäàöiþ ïàðàëiòè÷íî¿ êèøêîâî¿ íåïðîõiäíîñòi; 
4) ñïðÿìîâàíà êîðåêöiÿ ìåòàáîëiçìó (âîëåìi÷íîãî, åëåêòðî-ëiòíîãî, áiëêîâîãî çðóøåíü i êèñëîòíî-ëóæíîãî ñòàíó); 
5) âiäíîâëåííÿ òà ïiäòðèìêà íà îïòèìàëüíîìó ðiâíi ôóíêöié æèòòºâî âàæëèâèõ îðãàíiâ (íèðîê, ïå÷iíêè, ñåðöÿ, ëåãåíü) i ïðî-ôiëàêòèêà óñêëàäíåíü. 
    Ïîðÿä iç öèì, çâåðòàþòü òàêîæ óâàãó íà âèÿâëåííÿ ñóïðîâiäíèõ çàõâîðþâàíü îñîáëèâî íèðîê, äèõàëüíî¿ òà ñåðöåâî-ñóäèííî¿ ñèñòåì. Ïåðåä îïåðàöiºþ ïðîâîäÿòü êîðåêöiþ áiëêîâîãî òà âîäíî-ñîëüîâîãî îáìiíó. Îñîáëèâó óâàãó çâåðòàþòü íà êîðåêöiþ ðîçëàäiâ ãåìîäèíàìiêè, ïîêðàùàííÿ ñêîðîòëèâî¿ çäàòíîñòi ìiîêàðäà i íîðìàëiçàöiþ ìiêðîöèðêóëÿöi¿. Äëÿ âèçíà÷åííÿ âèäiëüíî¿ ôóíêöi¿ íèðîê äîñëiäæóþòü ïîãîäèííèé äióðåç. Âèäiëåííÿ çà 1 ãîäèíó áiëüøå 50 ìë ñå÷i ñâiä÷èòü ïðî ¿õ çàäîâiëüíó ôóíêöiþ. 
    Ïåðåäîïåðàöiéíà ïiäãîòîâêà ó õâîðèõ ïåðèòîíiòîì ïîâèííà áóòè  iíäèâiäóàëüíîþ i òðèâàòè íå ìåíøå 2-3 ãîäèí. Ó âêðàé çàïóùåíèõ õâîðèõ ïðè ÿâèùàõ òîêñè÷íîãî øîêó i íèçüêîìó àðòåðiàëüíîìó òèñêó âîíà ìîæå ïðîäîâæóâàòèñÿ äî 4-6 ãîäèí. Äëÿ äåêîìïðåñi¿  îðãàíiâ òðàâëåííÿ â øëóíîê ââîäÿòü çîíä. 
    Äëÿ  iíôóçiéíî¿ òåðàïi¿ âèêîðèñòîâóþòü 5% ðîç÷èí ãëþêîçè, ðîç÷èí Ðiíãåðà-Ëîêêà, àëüáóìií, íàòèâíó ïëàçìó, ïîëiãëþêií, àñêîðáiíîâó êèñëîòó, âiòàìiíè ãðóïè “Â”, ñåðöåâi ãëiêîçèäè, ðîç÷èí  ãiäðîêàðáîíàòó íàòðiþ  òîùî. Îᒺì iíôóçiéíî¿ ðiäèíè ïîâèíåí ñêëàäàòè 1,5-2 ë. ßêùî äî îïåðàöi¿ íåìîæëèâî ïîêðàùèòè çàãàëüíèé ñòàí õâîðîãî, iíòåíñèâíó òåðàïiþ ïðîäîâæóþòü ïiä ÷àñ îïåðàöi¿. 
    Ïðè ðîçëèòîìó ïåðèòîíiòi, ÿê îïåðàöiéíèé äîñòóï âèêîðèñòîâóþòü ñåðåäèííó ëàïàðîòîìiþ, ÿêà çäàòíà ñòâîðèòè îïòèìàëüíi  óìîâè äëÿ ðåâiçi¿ îðãàíiâ ÷åðåâíî¿ ïîðîæíèíè. Ó âèïàäêàõ îáìåæåíîãî ïåðèòîíiòó (ãîñòðèé àïåíäèöèò) ìîæíà  çàñòîñóâàòè êîñi ðîçðiçè. Îñíîâíèì çàâäàííÿì îïåðàòèâíîãî âòðó÷àííÿ ïîâèííî áóòè âèäàëåííÿ âîãíèùà iíôiêóâàííÿ ÷åðåâíî¿ ïîðîæíèíè (àïåíäåêòîìiÿ, õîëåöèñòåêòîìiÿ òîùî) àáî çàøèâàííÿ äåôåêòó ïðè ïåðôîðàöi¿ ÷è ðîçðèâi ïîðîæíèñòîãî îðãàíà (ïðîðèâíà âèðàçêà). Ìàêñèìàëüíî âèäàëÿþòü åêñóäàò   åëåêòðîâiäñìîêòóâà÷åì i ïðîâîäÿòü ìàñèâíå ïðîìèâàííÿ (ëàâàæ) ÷åðåâíî¿ ïîðîæíèíè àñåïòè÷íèìè ðîç÷èíàìè,  à ïiñëÿ öüîãî – äåêîìïðåñiþ êèøå÷íèêà é àäåêâàòíå äðåíóâàííÿ ÷åðåâíî¿ ïîðîæíèíè (ðèñ. 3.7.3). 
    Î÷èùåííÿ òîíêî¿ êèøêè äîñÿãàþòü çà äîïîìîãîþ ñïåöiàëüíîãî çîíäà Åááîòà-Ìiëëåðà äîâæèíîþ 2,5-3,5 ì ç ìíîæèííèìè áîêîâèìè îòâîðàìè. Éîãî ââîäÿòü ÷åðåç íiñ, ðîò, ãàñòðîñòîìó àáî ñëiïó êèøêó. Òðàíñíàçàëüíà iíòóáàöiÿ òîíêî¿ êèøêè çà ñïîñîáîì, ðîçðîáëåíèì Ë.ß. Êîâàëü÷óêîì i ñïiâàâò (1981), çíà÷íî ñïðîùóº âèêîíàííÿ òàêî¿ ìàíiïóëÿöi¿. 
Ïðè çàãàëüíîìó ãíiéíîìó ïåðèòîíiòi ÷åðåâíó ïîðîæíèíó äðåíóþòü ó ïðàâîìó i ëiâîìó ïiäðåáåð’ÿõ òà â êëóáîâèõ äiëÿíêàõ ñïðàâà i çëiâà.  Äëÿ äðåíóâàííÿ êðàùå âèêîðèñòîâóâàòè ïîäâiéíi àáî ìíîæèííi  ïîëiõëîðâiíiëîâi ÷è ñèëiêîíîâi òðóáêè. Çà äîïîìîãîþ öèõ  äðåíàæíèõ òðóáîê ó ïiñëÿîïåðàöiéíîìó ïåðiîäi ïðîìèâàþòü ÷åðåâíó ïîðîæíèíó (ïåðèòîíåàëüíèé äiàëiç). Ïðè öüîìó âèäàëÿþòü iíôiêîâàíèé ìàòåðiàë i òîêñè÷íi ðå÷îâèíè, à òàêîæ çà äîïîìîãîþ àíòèáiîòèêiâ i àíòèñåïòè÷íèõ çàñîáiâ, ÿêi ââîäÿòü ÷åðåç íèõ ó ÷åðåâíó ïîðîæíèíó, ïðèãíi÷óþòü ðîçâèòîê  iíôåêöi¿. ×åðåç 1,5-2 ãîä ïiñëÿ  îïåðàöi¿, ïåðåä ïðîâåäåííÿì ïåðèòîíåàëüíîãî äiàëiçó, õâîðîìó íàäàþòü ïiäâèùåíå ïîëîæåííÿ i ïiñëÿ öüîãî, ÷åðåç âåðõíi òðóáêè â ÷åðåâíó ïîðîæíèíó ââîäÿòü ðîç÷èíè, ÿêi  ÷åðåç íèæíi äðåíàæi  âèëèâàþòüñÿ â îêðåìó ïîñóäèíó (ðèñ. 3.7.4). 

    Òàêèé äiàëiç  ïðîòî÷íèì ñïîñîáîì ïðîâîäÿòü iç øâèäêiñòþ 30-50 ìë/õâ äî òîãî ÷àñó, ïîêè äiàëiçàò, ùî âèòiêຠç ÷åðåâíî¿ ïîðîæíèíè, íå ñòàíå ïðîçîðèì. Öèì ñïîñîáîì  ÷åðåç ÷åðåâíó ïîðîæíèíó ïðîòÿãîì äîáè ïðîõîäèòü âiä 10 äî 25 ë äiàëiçóþ÷îãî ðîç÷èíó. Ãîëîâíîþ óìîâîþ óñïiøíîãî ïðîâåäåííÿ ïåðèòîíåàëüíîãî äiàëiçó ïîâèííî áóòè âèêîðèñòàííÿ õiìi÷íî ñèíõðîííîãî ç ïëàçìîþ êðîâi äiàëiçóþ÷îãî ðîç÷èíó, ÿêèé ìiñòèòü òàêó æ êiëüêiñòü àíiîíiâ i êàòiîíiâ. Äëÿ öüîãî ïîñòiéíî (êîæíèõ 8 ãîäèí) â êðîâi, ñå÷i é äiàëiçàòi âèçíà÷àþòü âìiñò íàòðiþ, êàëiþ, õëîðèäiâ i áiëêà. Ñïiâñòàâëÿþ÷è äàíi ëàáîðàòîðíèõ äîñëiäæåíü, âiäïîâiäíî êîðèãóþòü ñêëàä äiàëiçóþ÷îãî ðîç÷èíó. 
     îñòàííi ðîêè çàìiñòü äiàëiçó íàäàþòü ïåðåâàãó ïåðèòîíåàëüíîìó ëàâàæó. Ïðîãðàìîâàíà ïåðèòîíåîñòîìiÿ â ïîºäíàííi ç ëàâàæåì, ïåðèäóðàëüíîþ àíåñòåçiºþ é iíòóáàöiºþ êèøå÷íèêà äîçâîëÿþòü äîâîëi øâèäêî ïðîâåñòè ñàíàöiþ ÷åðåâíî¿ ïîðîæíèíè i ëiêâiäóâàòè çàïàëüíèé ïðîöåñ. Ïîâòîðíî òàêi ïðîöåäóðè ïðîâîäÿòü ñèñòåìàòè÷íî ÷åðåç 1-2 äîáè äî ïîâíîãî î÷èùåííÿ ÷åðåâíî¿ ïîðîæíèíè âiä ãíîþ, ôiáðèíó i íåêðîòè÷íèõ òêàíèí. Ïiñëÿ îñòàííüî¿ ñàíàöi¿  ïåðåäíþ ÷åðåâíó ñòiíêó çàøèâàþòü îñòàòî÷íî, ïîñòiéíèìè êàïðîíîâèìè àáî ëàâñàíîâèìè íèòêàìè. 
Àíòèáàêòåðiàëüíó òåðàïiþ ïðîâîäÿòü øëÿõîì ââåäåííÿ  â ÷åðåâíó ïîðîæíèíó ÷åðåç ìiêðîiðèãàòîðè i ïàðåíòåðàëüíî (âíóòðiøíüî-ì’ÿçîâî, âíóòðiøíüîâåííî, åíäîëiìôàòè÷íî) àíòèáiîòèêiâ. Ïðè÷îìó, âiäðàçó ïiñëÿ îïåðàöi¿ äîöiëüíî âèêîðèñòîâóâàòè ïðåïàðàòè øèðîêîãî ñïåêòðà äi¿ (öåôàëîñïîðèíè, íàïiâñèíòåòè÷íi àíòèáiîòèêè). À âæå ïiñëÿ îäåðæàííÿ àíòèáiîòèêîãðàìè ìîæíà ïðîâåñòè i ñïðÿìîâàíó êîðåêöiþ. Ïðè ðåçèñòåíòíîñòi ìiêðîôëîðè äî àíòèáiîòèêiâ âíóòðiøíüîâåííî ââîäÿòü àíòèñåïòèêè (äiîêñèäèí, õëîðîôiëiïò). Åôåêòèâíèì ïðîòè ñòàôiëîêîêiâ ïîòðiáíî ââàæàòè ïîºäíàííÿ  àíòèáiîòèêiâ iç ñóëüôàíiëàìiäíèìè ïðåïàðàòàìè (ñóëüôàäèìåòîêñèí, ñóëüôàëåí, áàêòðiì). Äëÿ çìåíøåííÿ çàïàëüíî¿ ðåàêöi¿ îäíî÷àñíî ç àíòèáiîòèêàìè  ïðèçíà÷àþòü ãàììà-ãëîáóëií, ñòàôiëîêîêîâèé àíàòîêñèí, àíòèñòàôiëîêîêîâó ïëàçìó. Òðåáà òàêîæ âðàõóâàòè, ùî â ðîçâèòêó ïåðèòîíiòó ÷àñòî ìîæóòü áðàòè ó÷àñòü íåêëîñòðèäiàëüíi àíàåðîáè ç ãðóïè áàêòåðî¿äiâ. Ç îãëÿäó íà öå, ââåäåííÿ àíòèáiîòèêiâ äîöiëüíî ïîºäíóâàòè ç òðèõîïîëîì, ôëàãiëîì òîùî. Iìóíîëîãi÷íi ðåàêöi¿ îðãàíiçìó òàêîæ ìîæíà ñòèìóëþâàòè ïîºäíàííÿì àíòèáiîòèêiâ iç òiìàëiíîì, Ò-àêòèâiíîì, ïåíòîêñèëîì, ïðîäèãiîçàíîì, ïëàçìîþ, ñèðîâàòêàìè ÷è àóòîâàêöèíàìè. 
    Âàæëèâîþ â öüîìó âiäíîøåííi º áîðîòüáà ç ïàðàëiòè÷íîþ êèøêîâîþ íåïðîõiäíiñòþ. ¯¿ íåîáõiäíî ïî÷èíàòè âæå íà îïåðàöiéíîìó ñòîëi (äåêîìïðåñiÿ òîíêîãî êèøå÷íèêà, ââåäåííÿ 0,5% ðîç÷èíó íîâîêà¿íó â áðèæó òîíêî¿ êèøêè òîùî). Ó ïåðøi äíi  âiäíîâëåííþ ïåðèñòàëüòèêè ñïðèÿþòü ðåãóëÿðíi ïðîìèâàííÿ øëóíêà ÷åðåç ïîñòiéíèé çîíä. Äiþ æ òîêñè÷íîãî i çàïàëüíîãî ôàêòîðiâ ìîæíà ëiêâiäóâàòè çà äîïîìîãîþ àäåêâàòíî¿ äåçiíòîêñèêàöiéíî¿ é iíôóçiéíî¿ òåðàïi¿, ââåäåííÿ iíãiáiòîðiâ ôåðìåíòiâ  (êîíòðèêàëó, ãîðäîêñó); ôîðñîâàíîãî äióðåçó, ãåìî- i ëiìôîñîðáöi¿, ïîíîâëåííÿ äåôiöèòó îᒺìó öèðêóëþþ÷î¿ êðîâi òà êîðåêöi¿ âîäíî-åëåêòðîëiòíèõ çðóøåíü. 
    Äëÿ âiäíîâëåííÿ ìîòîðíî¿ äiÿëüíîñòi êèøå÷íèêà, êðiì öüîãî, çàñòîñîâóþòü òàêîæ áåíçîãåêñîíié,  àìiíàçèí, ïðîçåðií, ïiòó¿òðèí, 10% ðîç÷èí õëîðèäó íàòðiþ, 4% ðîç÷èí  õëîðèäó êàëiþ òà ãiïåðòîíi÷íi êëiçìè. Iç öiºþ æ ìåòîþ ìîæíà ðåêîìåíäóâàòè ïåðèäóðàëüíó àíåñòåçiþ. Äîñèòü åôåêòèâíîþ  ìîæå áóòè åëåêòðîñòèìóëÿöiÿ êèøå÷íèêà ñïåöiàëüíèìè àïàðàòàìè àáî iìïóëüñíèìè äiîäèíàìi÷íèìè ñòðóìàìè Áåðíàðà. 
    Îäíèì iç íàéâàæëèâiøèõ ôàêòîðiâ ó ëiêóâàííi ïåðèòîíiòó º ïîâíîöiííå âiäíîâëåííÿ äåôiöèòó ÎÖÊ, êèñëîòíî-ëóæíîãî ñòàíó i âîäíî-åëåêòðîëiòíèõ çðóøåíü iíôóçiºþ ðîç÷èíiâ Ðiíãåðà-Ëîêêà, ïëàçìè, ïîëiãëþêiíó, ãëþêîçè, âiòàìiíiâ, ãåìîäåçó, àëüáóìiíó, ïðîòå¿íó, áiëêîâèõ êðîâîçàìiííèêiâ i àìiíîêèñëîò. Çàãàëüíó êiëüêiñòü ðiäèíè ðîçðàõîâóþòü òàê, ùîá ïîïîâíèòè íàÿâíèé äåôiöèò ó òêàíèíàõ iç âðàõóâàííÿì âòðàòè ðiäèíè iç ñå÷åþ, áëþâîòíèìè ìàñàìè, âèäiëåííÿìè ç äðåíàæiâ, à òàêîæ äèõàííÿì i ïîòîâèäiëåííÿì. Ïåðåâàæíî çà äîáó ââîäÿòü 4-6 ë ðiäèíè (íå ìåíøå 60 ìë íà 1 êã âàãè õâîðîãî) ïiä êîíòðîëåì âèçíà÷åííÿ ÎÖÊ, ÖÂÒ, ãåìàòîêðèòó, äîáîâîãî äióðåçó. 
    Òðåáà ïàì’ÿòàòè, ùî ó õâîðèõ iç ãîñòðèì ïåðèòîíiòîì çíà÷íî ïîêðàùóºòüñÿ êðîâîïîñòà÷àííÿ âíóòðiøíiõ îðãàíiâ i çìåíøóºòüñÿ êèñíåâèé äåôiöèò òêàíèí çàâäÿêè îêñèãåíîòåðàïi¿, à ùå áiëüøå – ãiïåðáàðè÷íî¿ îêñèãåíàöi¿.