1.3. Ñòðàâîõiä
1.3.1. Äèâåðòèêóëè ñòðàâîõîäó
1.3.2. Àõàëàçiÿ ñòðàâîõiäíî-êàðäiàëüíîãî ïåðåõîäó
1.3.3. Ñòðèêòóðè ñòðàâîõîäó
1.3.4. Ðàê ñòðàâîõîäó
Äèâåðòèêóëè ñòðàâîõîäó öå ìiøêîïîäiáíi, òîòîæíi ç íèì çà ñòðóêòóðîþ âèïèíàííÿ ñòiíêè, â ÿêèõ ìîæóòü çàòðèìóâàòèñü ñëèç, çàëèøêè ¿æi.
Åòiîëîãiÿ i ïàòîãåíåç
Ïðîâiäíèì ïàòîãåíåòè÷íèì ìîìåíòîì ó âèíèêíåííi äèâåðòèêóëiâ ñòðàâîõîäó º ïiäâèùåííÿ âíóòðiøíüîñòðàâîõiäíîãî òèñêó íàä ìÿçîâèìè ñôiíêòåðàìè, ùî ïîñòóïîâî ïðèçâîäèòü äî âèïèíàííÿ â ñëàáêèõ äiëÿíêàõ ñòiíêè îðãàíà. Òàêèé ìåõàíiçì óòâîðåííÿ õàðàêòåðíèé äëÿ þêñòàñôiíêòåðíèõ (ïóëüñiéíèõ) äèâåðòèêóëiâ. Íåñôiíêòåðíi (òðàêöiéíi) äèâåðòèêóëè ôîðìóþòüñÿ âíàñëiäîê ïàðàåçîôàãàëüíèõ çàïàëüíèõ i ñêëåðîòè÷íèõ ïðîöåñiâ, ÿêi çâÿçóþòü ñòðàâîõiä ç iíøèìè îðãàíàìè, ÷àñòiøå ç ïðàâèì áðîíõîì. Ïiä ÷àñ ¿õ ðóõiâ âíàñëiäîê òðàêöi¿ é óòâîðþþòüñÿ äèâåðòèêóëè ñòðàâîõîäó.
Öåíêåðîâñüêi äèâåðòèêóëè â çàäàâíåíèõ âèïàäêàõ ìîæóòü äîñÿãàòè çíà÷íèõ ðîçìiðiâ. Ó ñâîºìó ðîçâèòêó âîíè ïðîõîäÿòü òðè ñòàäi¿:
1) âèïèíàííÿ ñëèçîâî¿ îáîëîíêè;
2) ôîðìóâàííÿ êóëåïîäiáíîãî ìiøêà;
3) çáiëüøåííÿ ðîçìiðiâ äèâåðòèêóëà ç ïîäàëüøèì îïóñêàííÿì ó ñåðåäîñòiííÿ.Ïàòîìîðôîëîãiÿ
Îáìåæåíå ñëiïå âèïèíàííÿ ñòiíêè ñòðàâîõîäó áóâຠïîîäèíîêèì i ìíîæèííèì, ïåðñíåïîäiáíî¿, öèëiíäðè÷íî¿, îâàëüíî¿ àáî ìiøêîïîäiáíî¿ ôîðì. Ìÿçîâà îáîëîíêà àòðîôóºòüñÿ, ùî óòðóäíþº äèôåðåíöiàöiþ ìiæ ñïðàâæíiì i íåñïðàâæíiì äèâåðòèêóëàìè. Îñòàííi çóñòði÷àþòüñÿ ïðè çàïàëüíèõ ïðîöåñàõ. Ó òàêèõ âèïàäêàõ âèÿâëÿþòüñÿ ïåðèåçîôàãàëüíi ðóáöi ÿê íàñëiäîê ïîçàãëîòêîâèõ àáñöåñiâ, ìåäiàñòèíiòó, ñïåöèôi÷íîãî i íåñïåöèôi÷íîãî çàïàëåííÿ áiôóðêàöiéíèõ ëiìôàòè÷íèõ âóçëiâ (òðàêöiéíi äèâåðòèêóëè).
Ìàëà øèðèíà âõiäíîãî îòâîðó, íàïðèêëàä, ó êóëåïîäiáíèõ äèâåðòèêóëàõ, ñïðèÿº çàñòîþ âìiñòó ç ïîäàëüøèì âèíèêíåííÿì çàïàëåííÿ (äèâåðòèêóëiò åðîçèâíèé, êàòàðàëüíèé, ãàíãðåíîçíèé, ãíiéíèé).Êëàñèôiêàöiÿ
1. Çà ïîõîäæåííÿì: à) óðîäæåíi; á) íàáóòi.
2. Çà êiëüêiñòþ: à) ïîîäèíîêi; á) ìíîæèííi.
3. Çà ãiñòîëîãi÷íîþ áóäîâîþ:
à) ñïðàâæíi (ìàþòü óñi øàðè ñòðàâîõîäó);
á) íåñïðàâæíi(âiäñóòíi ìÿçîâi øàðè ñòðàâîõîäó).
4. Çà ëîêàëiçàöiºþ (ðèñ. 1.3.1):
à) ãëîòêîâî-ñòðàâîõiäíi (Öåíêåðà);
á) áiôóðêàöiéíi;
â) íàääiàôðàãìàëüíi.
5. Çà êëiíi÷íèì ïåðåáiãîì:
à) óñêëàäíåíi; á) íåóñêëàäíåíi.Ñèìïòîìàòèêà i êëiíi÷íèé ïåðåáiã
Êëiíi÷íi ïðîÿâè ó õâîðèõ iç äèâåðòèêóëàìè ñòðàâîõîäó, ÿê ïðàâèëî, ïîâÿçàíi ç ïîÿâîþ óñêëàäíåíü.
Ñèìïòîìàòîëîãiÿ öåíêåðîâñüêèõ äèâåðòèêóëiâ ñòðàâîõîäó çàëåæèòü âiä ñòàäi¿ ðîçâèòêó i ¿õ âåëè÷èíè.
Ñàëiâàöiÿ, äðÿïàííÿ â ãîðëi, íåçðó÷íîñòi ïðè êîâòàííi òà êàøåëü çÿâëÿþòüñÿ íà ïiçíiõ ñòàäiÿõ ðîçâèòêó äèâåðòèêóëà.
Äèñôàãiÿ ÷àñòî ïîâÿçàíà iç çàòðèìêîþ ¿æi â äèâåðòèêóëi. Ïðè öüîìó âèíèêຠïðèïóõëiñòü íà øè¿ çëiâà. Õâîði, ùîá ïðîêîâòíóòè ¿æó, íàòèñêàþòü íà öþ ïðèïóõëiñòü, à iíêîëè âèêîíóþòü çîâñiì íåçâè÷íi ðóõè øèºþ.
Êàêîñìiÿ íåïðèºìíèé çàïàõ iç ðîòà âíàñëiäîê çàãíèâàííÿ çàëèøêiâ ¿æi â äèâåðòèêóëi.
Ñèìïòîì ìîêðî¿ ïîäóøêè ïîâÿçàíèé iç ïiäâèùåíîþ ñàëiâàöiºþ i âèòiêàííÿì ñëèíè òà ñëèçó ç ðîòà.
Áiôóðêàöiéíi äèâåðòèêóëè ðîçìiðàìè äî 2 ñì ðiäêî áóâàþòü óñêëàäíåíèìè i òîìó ïåðåáiãàþòü áåçñèìïòîìíî. Ïðè äèâåðòèêóëàõ áiëüøèõ ðîçìiðiâ òàêi óñêëàäíåííÿ ìîæóòü âèíèêàòè äîñèòü ÷àñòî. Âîíè é âèçíà÷àþòü ïåðåáiã çàõâîðþâàííÿ òà éîãî ñèìïòîìàòèêó.
Åïiôðåíàëüíi äèâåðòèêóëè ìîæóòü äîñÿãàòè çíà÷íî áiëüøèõ ðîçìiðiâ, ó íèõ òàêîæ ÷àñòiøå ðîçâèâàþòüñÿ äèâåðòèêóëiò òà iíøi óñêëàäíåííÿ. Çàïîâíåíèé ¿æåþ, òàêèé äèâåðòèêóë ìîæå çäàâëþâàòè øèéíi îðãàíè, à iíêîëè óñêëàäíþâàòèñü àõàëàçiºþ ñòðàâîõiäíî-êàðäiàëüíîãî ïåðåõîäó.Äiàãíîç âñòàíîâëþòü íà ïiäñòàâi êîíòðàñòíîãî ðåíòãåíîëîãi÷íîãî îáñòåæåííÿ iç ñóñïåíçiºþ ñóëüôàòó áàðiþ, à òàêîæ åçîôàãîñêîïi¿ (ðèñ. 1.3.21.3.4).
Âàðiàíòè êëiíi÷íîãî ïåðåáiãó é óñêëàäíåííÿ
Äèâåðòèêóëiò. Âèíèêຠáiëü çà ãðóäèíîþ â åïiãàñòðàëüíié äiëÿíöi, ÿêèé ìîæå ñèìóëþâàòè ñòåíîêàðäiþ àáî çàõâîðþâàííÿ øëóíêà. Õàðàêòåðíîþ º âiäðèæêà. Iíêîëè ñïîñòåðiãàþòü íóäîòó i áëþâàííÿ.
Ïåðôîðàöiÿ äèâåðòèêóëà ìîæå âiäáóòèñÿ â ïëåâðàëüíó ïîðîæíèíó, òðàõåþ, áðîíõ àáî ïåðèêàðä. Çàëåæíî âiä ìiñöÿ ïåðôîðàöi¿, òðàõåþ àáî áðîíõ ïðèçâîäèòü äî âèíèêíåííÿ åçîôàãîáðîíõiàëüíî¿ íîðèöi. Êëiíi÷íî òàêå óñêëàäíåííÿ, çâè÷àéíî, ïðîÿâëÿºòüñÿ êàøëåì, ùî âèíèêຠïiä ÷àñ ¿æi. Òðèâàëi òðàõåîáðîíõiàëüíi íîðèöi ìîæóòü áóòè ïðè÷èíîþ àñïiðàöiéíèõ ïíåâìîíié iç ïîäàëüøèì àáñöåäóâàííÿì.
Êðîâîòå÷à ç äèâåðòèêóëiâ ÷àñòî ïîâÿçàíà ç âèíèêíåííÿì íà ôîíi äèâåðòèêóëiòó åðîçié ñëèçîâî¿ îáîëîíêè. Ïðîòå òàêi êðîâîòå÷i, ÿê ïðàâèëî, íå áóâàþòü ïðîôóçíèìè i âiäíîñíî ëåãêî ¿õ âäàºòüñÿ ëiêâiäóâàòè êîíñåðâàòèâíèìè çàñîáàìè.
Ìàëiãíiçàöiÿ âèíèêຠðiäêî i íàé÷àñòiøå ÿê íàñëiäîê ðåöèäèâíèõ äèâåðòèêóëiòiâ.Äiàãíîñòè÷íà ïðîãðàìà
1. Àíàìíåç i äàíi îáºêòèâíîãî îáñòåæåííÿ.
2. Çàãàëüíèé àíàëiç êðîâi é ñå÷i.
3. Êîàãóëîãðàìà.
4. Îãëÿäîâà ðåíòãåíîãðàôiÿ îðãàíiâ ãðóäíî¿ êëiòêè.
5. Ðåíòãåíîñêîïiÿ ñòðàâîõîäó i øëóíêîâî-êèøêîâîãî òðàêòó.
6. Ôiáðîåçîôàãîãàñòðîäóîäåíîñêîïiÿ.Äèôåðåíöiàëüíà äiàãíîñòèêà
Ôóíêöiîíàëüíi äèâåðòèêóëè (ïñåâäîäèâåðòèêóëè Áàðøîíÿ). ¯õ êëiíi÷íà êàðòèíà äóæå íàãàäóº äèôóçíèé iäiîïàòè÷íèé ñïàçì ñòðàâîõîäó. Õàðàêòåðíîþ º äèñôàãiÿ, ùî íîñèòü iíòåðìiòóþ÷èé õàðàêòåð i, ÿê ïðàâèëî, âèíèêຠïiñëÿ âæèâàííÿ ¿æi àáî âíàñëiäîê ñèëüíèõ õâèëþâàíü. Çàãðóäèííèé áiëü, ùî çÿâëÿºòüñÿ ïðè öüîìó, ïîìèëêîâî ìîæå òðàêòóâàòèñü ÿê ñòåíîêàðäiÿ.
Ñòåíîêàðäiÿ. ßê âiäîìî, õàðàêòåðíèì äëÿ íàïàäiâ áîëþ ïðè ñòåíîêàðäi¿ º iððàäiàöiÿ â ëiâó ðóêó i ëiâó ëîïàòêó. Ïîðÿä iç öèì, âèíèêຠâiä÷óòòÿ ñòðàõó. Ïiñëÿ âæèâàííÿ íiòðîãëiöåðèíó i áiëü, i ñòðàõ, ÿê ïðàâèëî, çíèêàþòü. Íà âiäìiíó âiä ñòåíîêàðäè÷íîãî, çàãðóäèííèé áiëü, âèêëèêàíèé ÷è ñïàçìîì, ÷è äèâåðòèêóëîì ñòðàâîõîäó, õàðàêòåðèçóºòüñÿ ïî÷óòòÿì ñòèñíåííÿ ãëèáîêî âñåðåäèíi, øâèäøå íàâiòü ó äiëÿíöi ñïèíè. Ïðè öüîìó íå áóâຠâiä÷óòòÿ ñòðàõó, áiëü íå âiääຠâ ðóêó i íå çíèêຠïiñëÿ ïðèéîìó íiòðîãëiöåðèíó. Ðàçîì iç òèì, ìîæíà ñïîñòåðiãàòè ïîðóøåííÿ êîâòàííÿ, iíêîëè i áëþâîòó, ïiñëÿ ÷îãî áiëü ÷àñòî çíèêàº.Òàêòèêà i âèáið ìåòîäó ëiêóâàííÿ
Ëiêóâàííÿ ãëîòêîâî-ñòðàâîõiäíèõ äèâåðòèêóëiâ õiðóðãi÷íå. Êîíñåðâàòèâíó òåðàïiþ ïðîâîäÿòü ëèøå òîäi, êîëè º òÿæêà ñóïðîâiäíà ïàòîëîãiÿ, õâîðèé âiäìîâëÿºòüñÿ âiä îïåðàöi¿ àáî óìîâè äëÿ íå¿ âiäñóòíi. Ó òàêèõ âèïàäêàõ ïðèçíà÷àþòü ìåõàíi÷íî ùàäíó äiºòó iç çàïèâàííÿì òâåðäî¿ ¿æi.
Áiôóðêàöiéíi äèâåðòèêóëè ïiäëÿãàþòü îïåðàòèâíîìó ëiêóâàííþ ëèøå â îäíîãî õâîðîãî ç äåñÿòè. Ïîêàçàííÿìè äî òàêî¿ îïåðàöi¿ º ÷àñòî ðåöèäèâíi äèâåðòèêóëiòè, êðîâîòå÷à, ïåðôîðàöi¿, åçîôàãîáðîíõiàëüíi íîðèöi ÷è ïiäîçðà íà ìàëiãíiçàöiþ.
Äîñòóïè. Ó õâîðèõ iç ãëîòêîâî-ñòðàâîõiäíèìè äèâåðòèêóëàìè øèéíèé çëiâà, ïàðàëåëüíî äî ãðóäèíîêëþ÷è÷íîñîñêîïîäiáíîãî ìÿçà; ç áiôóðêàöiéíèìè ïðàâîái÷íà çàäíüîáîêîâà òîðàêîòîìiÿ ïî IV ìiæðåáåð¿; ç åïiôðåíàëüíèìè ëiâîái÷íà çàäíüîáîêîâà òîðàêîòîìiÿ ïî VII ìiæðåáåð¿.
Ñóòü îïåðàöi¿ ïîëÿãຠâ íàñòóïíîìó: âèäiëÿþòü ñòðàâîõiä âèùå i íèæ÷å äèâåðòèêóëà; ïiñëÿ âèäiëåííÿ îñòàííié ïðîøèâàþòü áiëÿ îñíîâè øîâíèì àïàðàòîì i âiäðiçàþòü. Íàä ëiíiºþ øâiâ çøèâàþòü ìÿçîâi øàðè ñòiíêè ñòðàâîõîäó (ðèñ. 1.3.5).1.3.2. Àõàëàçiÿ ñòðàâîõiäíî-êàðäiàëüíîãî ïåðåõîäó
Ïiä àõàëàçiºþ ñòðàâîõiäíî-êàðäiàëüíîãî ïåðåõîäó ðîçóìiþòü çàõâîðþâàííÿ, ÿêîìó ïðèòàìàííà íåìîæëèâiñòü ðîçñëàáëåííÿ íèæíüîãî ñòðàâîõiäíîãî ñôiíêòåðà ó âiäïîâiäü íà êîâòàííÿ.
Åòiîëîãiÿ
Ïðè÷èíà äàíîãî çàõâîðþâàííÿ äî êiíöÿ íå âèâ÷åíà.  åòiîïàòîãåíåçi íàäàþòü çíà÷åííÿ åìîöiéíîïñèõi÷íié òðàâìi, ïîðóøåííþ ïàðàñèìïàòè÷íî¿ i ñèìïàòè÷íî¿ iííåðâàöi¿ òà âïëèâó íà ìÿçîâi âîëîêíà âåãåòîòðîïíèõ ðå÷îâèí.
Ïàòîìîðôîëîãiÿ
Ìîðôîëîãi÷íi çìiíè çàëåæàòü âiä ñòàäi¿ õâîðîáè, õàðàêòåðó çàïàëåííÿ i ïåðåâàæíî ñòîñóþòüñÿ íåðâîâèõ i ìÿçîâèõ âîëîêîí. Ïðè öüîìó ïðîãðåñèâíî íàðîñòàþòü ÿâèùà ïîòîâùåííÿ îñíîâíèõ öèëiíäðiâ íåðâîâèõ âîëîêîí, ðîçâèâàºòüñÿ ¿õ ôðàãìåíòàöiÿ i âàêóîëiçàöiÿ. Ðîáî÷à ãiïåðòðîôiÿ ìÿçîâèõ âîëîêîí ó òàêèõ âèïàäêàõ çàêií÷óºòüñÿ äèñòðîôiºþ ìiîöèòiâ i ðîçâèòêîì ñêëåðîçó. Îñòàííüîìó ñïðèÿº òàêîæ çàïàëåííÿ, ïåðåâàæíî iìóííîãî õàðàêòåðó. Íà êiíöåâié ñòàäi¿ ìåäiàñòèíàëüíà ïëåâðà, ïåðèåçîôàãàëüíà êëiòêîâèíà i äiàôðàãìà óùiëüíþþòüñÿ i çðîñòàþòüñÿ.
Êëàñèôiêàöiÿ
Ðîçðiçíÿþòü ÷îòèðè ñòàäi¿ çàõâîðþâàííÿ:
1) ôóíêöiîíàëüíèé ñïàçì áåç ðîçøèðåííÿ ñòðàâîõîäó;
2) ñòiéêèé ñïàçì iç ïîìiðíèì ðîçøèðåííÿì ñòðàâîõîäó ïðè çáåðåæåíié ïåðèñòàëüòèöi;
3) ðóáöåâi çìiíè ìÿçîâèõ øàðiâ iç âèðàæåíèì ðîçøèðåííÿì ñòðàâîõîäó, êîëè ïåðèñòàëüòèêà âiäñóòíÿ;
4) çíà÷íå ðîçøèðåííÿ ñòðàâîõîäó ç éîãî S-ïîäiáíèì âèêðèâëåííÿì i íàÿâíiñòþ åðîçèâíèõ çìií ñëèçîâî¿ îáîëîíêè.Ñèìïòîìàòèêà i êëiíi÷íèé ïåðåáiã
Äèñôàãiÿ íà ïî÷àòêó çàõâîðþâàííÿ íîñèòü òèì÷àñîâèé íàïàäîïîäiáíèé õàðàêòåð. Ïiçíiøå çìiíè ñòàþòü ïîñòiéíèìè. Ïðè öüîìó ïiñëÿ äåêiëüêîõ êîâòêiâ ¿æà çàòðèìóºòüñÿ íà ðiâíi ïðîåêöi¿ íèæíüî¿ ÷àñòèíè ãðóäèíè. Ó äåÿêèõ âèïàäêàõ ïiä ÷àñ ïîñïiøíî¿ ¿æi äèñôàãiÿ âèíèêຠðàïòîâî, áåç áóäü-ÿêî¿ ïðè÷èíè. Áiëüøiñòü õâîðèõ iç äèñôàãiºþ ëåãøå êîâòàþòü òåïëó àáî ãàðÿ÷ó ¿æó.
Ñòðàâîõiäíà áëþâîòà (ðåãóðãiòàöiÿ) º íàñëiäêîì íàêîïè÷åííÿ â ñòðàâîõîäi 2 i áiëüøå ëiòðiâ ðiäèíè. Íà ïî÷àòêó çàõâîðþâàííÿ ðåãóðãiòàöiÿ ìîæå âèíèêàòè ïiä ÷àñ àáî âiäðàçó ïiñëÿ âæèâàííÿ ¿æi é ñóïðîâîäæóºòüñÿ íåïðèºìíèìè áîëüîâèìè âiä÷óòòÿìè.
Íà ïiçíiõ ñòàäiÿõ ñïîñòåðiãàþòü çðèãóâàííÿ ç ãíèëèì çàïàõîì. Çðèãóâàííÿ ìîæå âiäáóâàòèñÿ i ïiä ÷àñ ñíó ñèìïòîì ìîêðî¿ ïîäóøêè.
Øóì ïëåñêó i áóëüêàííÿ çà ãðóäèíîþ ñïîñòåðiãàþòü ðiäêî. Ñèìïòîì íi÷íîãî êàøëþ. Äàíà îçíàêà âèíèêຠâíàñëiäîê çàòiêàííÿ ðiäèíè iç ñòðàâîõîäó â òðàõåþ. Ó çâÿçêó ç öèì, õâîði íàìàãàþòüñÿ ñïàòè â íàïiâñèäÿ÷îìó ïîëîæåííi.
Áiëü i âiä÷óòòÿ çäàâëåííÿ çà ãðóäèíîþ º ðåçóëüòàòîì ñïàçìó i ïåðåðîçòÿãíåííÿ ìÿçiâ ñòðàâîõîäó. ßêùî ïðèºäíóþòüñÿ ÿâèùà åçîôàãiòó, áiëü íîñèòü ïåêó÷èé õàðàêòåð.
Âòðàòà âàãè º íàñëiäêîì òðèâàëîãî ïîðóøåííÿ õàð÷óâàííÿ.
Ðåíòãåíîëîãi÷íå êîíòðàñòíå îáñòåæåííÿ ç áàðiºâîþ ñóñïåíçiºþ òðåáà ââàæàòè îñíîâíèì ìåòîäîì, ùî äຠìîæëèâiñòü âñòàíîâèòè ïðàâèëüíèé äiàãíîç. Íà ïî÷àòêó çàõâîðþâàííÿ âèÿâëÿþòü íåçíà÷íå ðîçøèðåííÿ ñòðàâîõîäó i òèì÷àñîâó çàòðèìêó áàðiþ âèùå ðiâíÿ íèæíüîãî ñòðàâîõiäíîãî ñôiíêíåðà. Íà ïiçíiøèõ ñòàäiÿõ õâîðîáè ñïîñòåðiãàþòü çíà÷íå ðîçøèðåííÿ ñòðàâîõîäó i òðèâàëó çàòðèìêó áàðiþ. Êîíòóðè äèñòàëüíî¿ çâóæåíî¿ ÷àñòèíè ñòðàâîõîäó îïèñàíi ÿê ñèìïòîì ìèøà÷îãî õâîñòà àáî çàâÿçàíîãî ìiøêà, ÷iòêi, áåç äåôåêòiâ íàïîâíåííÿ (ðèñ. 1.3.6, 1.3.7).
Åíäîñêîïi÷íå îáñòåæåííÿ âèÿâëÿº åðîçèâíi çìiíè ñëèçîâî¿ îáîëîíêè ñòðàâîõîäó i äຠìîæëèâiñòü âçÿòè áiîïñiþ äëÿ âåðèôiêàöi¿ ðàêîâîãî ïåðåðîäæåííÿ. ×àñòî íà ïiçíiõ ñòàäiÿõ ïðîéòè åíäîñêîïîì çâóæåíó ÷àñòèíó ñòðàâîõîäó i êàðäiàëüíîãî âiääiëó øëóíêà íå âäàºòüñÿ.Âàðiàíòè êëiíi÷íîãî ïåðåáiãó é óñêëàäíåííÿ
Çàõâîðþâàííÿ ìîæå íîñèòè ðåìiòóþ÷èé ïåðåáiã iç çìiíîþ ïåðiîäiâ äèñôàãi¿ âiä íåçíà÷íî¿ äî iíòåíñèâíî¿. Íàâiòü íà ïiçíiõ ñòàäiÿõ â îêðåìèõ õâîðèõ ÷àñòî ñïîñòåðiãàþòü ëàòåíòíèé ïåðiîä iç ïîâíèì çíèêíåííÿì äèñôàãi¿ ïðè íàÿâíîñòi çíà÷íîãî ðîçøèðåííÿ ñòðàâîõîäó i ðóáöåâèõ çâóæåíü ñòðàâîõiäíî-êàðäiàëüíîãî ïåðåõîäó. Ïðîòå ÷åðåç ïåâíèé ÷àñ (âiä êiëüêîõ ìiñÿöiâ äî êiëüêîõ ðîêiâ) íàñòຠçàãîñòðåííÿ çàõâîðþâàííÿ ç ùå òÿæ÷èì ïåðåáiãîì.
Êðîâîòå÷i âèíèêàþòü âíàñëiäîê óñêëàäíåíü åðîçèâíîãî åçîôàãiòó ïðè òðèâàëèõ ïåðåáiãàõ.
Ìàëiãíiçàöiÿ áóâຠó õâîðèõ ç ÿâèùàìè õðîíi÷íîãî åçîôàãiòó òà õðîíi÷íîãî õàðàêòåðó çàõâîðþâàííÿ.
Ïíåâìîíi¿, àáñöåñè, áðîíõîåêòàçè, àòåëåêòàçè òà ôiáðîç ëåãåíü ÷àñòî º íàñëiäêîì çìåíøåííÿ åêñêóðñi¿ ëåãåíü ó ðåçóëüòàòi ñòèñêàííÿ ¿õ ðîçøèðåíèì ñòðàâîõîäîì.Äiàãíîñòè÷íà ïðîãðàìà
1. Àíàìíåç i ôiçèêàëüíi ìåòîäè îáñòåæåííÿ.
2. Çàãàëüíèé àíàëiç êðîâi é ñå÷i.
3. Îãëÿäîâà ðåíòãåíîãðàôiÿ îðãàíiâ ãðóäíî¿ êëiòêè.
4. Åçîôàãîãàñòðîñêîïiÿ.
5. Êîíòðàñòíà ðåíòãåíîñêîïiÿ (-ãðàôiÿ ñòðàâîõîäó, øëóíêà).Äèôåðåíöiàëüíà äiàãíîñòèêà
Ðàê íèæíüîãðóäíîãî âiääiëó ñòðàâîõîäó i êàðäiàëüíîãî âiääiëó øëóíêà. Îñíîâíå ìiñöå â äèôåðåíöiàëüíié äiàãíîñòèöi ìຠðåíòãåíîëîãi÷íå äîñëiäæåííÿ. Íà âiäìiíó âiä àõàëàçi¿, äëÿ ðàêó õàðàêòåðíà íå÷iòêiñòü êîíòóðiâ çâóæåíî¿ ÷àñòèíè ñòðàâîõîäó ç äåôåêòàìè íàïîâíåííÿ. Åíäîñêîïi÷íå äîñëiäæåííÿ òà áiîïñiÿ äîçâîëÿþòü îñòàòî÷íî ïiäòâåðäèòè äiàãíîç.
Ðåëàêñàöiÿ ëiâîãî êóïîëà äiàôðàãìè ç ïåðåãèíîì ñòðàâîõîäó òàêîæ ìîæå ñóïðîâîäæóâàòèñü äèñôàãiºþ. Îäíàê îãëÿäîâà ðåíòãåíîñêîïiÿ (-ãðàôiÿ) îðãàíiâ ãðóäíî¿ ïîðîæíèíè äຠìîæëèâiñòü âèÿâèòè âèñîêå ñòîÿííÿ ëiâîãî êóïîëà äiàôðàãìè.
Ïíåâìîòîðàêñ. Ïðè îãëÿäîâié ðåíòãåíîãðàôi¿ îðãàíiâ ãðóäíî¿ êëiòêè êðàé ðîçøèðåíîãî ñòðàâîõîäó ìîæå áóòè òðàêòîâàíèé ÿê êðàé êîëàáîâàíî¿ ëåãåíi. Ïðîòå ó õâîðîãî ç ïíåâìîòîðàêñîì íà ðåíòãåíîãðàìi áóäå âiäñóòíié ëåãåíåâèé ìàëþíîê.Òàêòèêà i âèáið ìåòîäó ëiêóâàííÿ
Äiºòà. ¯æà ïîâèííà áóòè ïðîòåðòîþ, áåç ãîñòðèõ ïðèïðàâ, õiìi÷íî ùàäíîþ i ïîâíîöiííîþ áiëêàìè, æèðàìè, âóãëåâîäàìè òà âiòàìiíàìè.
Ìåäèêàìåíòîçíå ëiêóâàííÿ ïîâèííî âêëþ÷àòè ìiñöåâi àíåñòåòèêè, ñïàçìîëiòèêè, Ì-õîëiíîëiòèêè i ñåäàòèâíi ïðåïàðàòè. Ñóëüôàò àòðîïiíó é iíøi çàñîáè, ùî çíèæóþòü òîíóñ áëóêàþ÷èõ íåðâiâ, ëèøå ïîñèëþþòü ñïàçì êàðäiàëüíîãî ñôiíêòåðà. Ç îãëÿäó íà öå, ¿õ âèêîðèñòàííÿ íåäîöiëüíå. Ìåäèêàìåíòîçíå ëiêóâàííÿ äຠòiëüêè òèì÷àñîâèé åôåêò.
Êàðäiîäèëÿòàöiþ äîöiëüíî çàñòîñîâóâàòè ïðè III ñòàäiÿõ àõàëàçi¿ ñòðàâîõiäíîêàðäiàëüíîãî ïåðåõîäó. Öå º îäèí ç îñíîâíèõ ìåòîäiâ ëiêóâàííÿ äàíî¿ ïàòîëîãi¿. Ëiêóâàííÿ ïðîâîäÿòü òàêèì ÷èíîì: ïiñëÿ ìiñöåâî¿ àíåñòåçi¿ íîñîãëîòêè àåðîçîëåì àáî ðîç÷èíîì àíåñòåòèêà (ëiäîêà¿í, òðèìåêà¿í) ÷åðåç çâóæåíó ÷àñòèíó ñòðàâîõiäíîêàðäiàëüíîãî ïåðåõîäó ïiä êîíòðîëåì ðåíòãåíà ïðîâîäèòüñÿ êàðäiîäèëÿòàòîð Ñiàïi (ìåòàëåâèé, ïíåâìàòè÷íèé). Ó áàëîí íàêà÷óþòü ïîâiòðÿ äî òèñêó, ùî äîðiâíþº 2545 êÏà (200350 ìì âîäí. ñò).Ïîâòîðíèé ñåàíñ êàðäiîäèëÿòàöi¿ ïðîâîäÿòü ÷åðåç 23 äíi. Êóðñ äèëÿòàöi¿ âêëþ÷ຠ310 ñåàíñiâ, çàëåæíî âiä îòðèìàíîãî åôåêòó.
Õiðóãi÷íå ëiêóâàííÿ ïðîâîäÿòü ó õâîðèõ iç IIIIV ñòàäiÿìè àõàëàçi¿ àáî ïðè ðåöèäèâàõ çàõâîðþâàííÿ ïiñëÿ êàðäiîäèëÿòàöi¿.
Ìåòîä Ãåëëåðà (ðèñ. 1.3.8Îïåðàöiþ âèêîíóþòü ÷åðåç âåðõíüîñåðåäèííó ëàïàðîòîìiþ àáî òîðàêîòîìiþ ïî VII ìiæðåáåð¿ çëiâà. Ïiñëÿ âèäiëåííÿ çâóæåíî¿ ÷àñòèíè ñòðàâîõiäíî-êàðäiàëüíîãî ïåðåõîäó i âçÿòòÿ ¿¿ íà òðèìàëêó ðîçñiêàþòü ìÿçîâèé øàð ïåðåäíüî¿ ñòiíêè ñòðàâîõîäó äî ñëèçîâî¿ îáîëîíêè. Ëiíiÿ ðîçòèíó ïî÷èíàºòüñÿ âiä ðîçøèðåíî¿ ÷àñòèíè ñòðàâîõîäó i ïåðåõîäèòü íà êàðäiàëüíèé âiääië øëóíêà. Ïîâíå ïåðåñi÷åííÿ âñiõ ìÿçîâèõ øàðiâ ñòðàâîõîäó, îñîáëèâî éîãî öèðêóëÿðíèõ âîëîêîí, º óìîâîþ ïîïåðåäæåííÿ ðåöèäèâó çàõâîðþâàííÿ.
Äåôåêò ìÿçîâîãî øàðó ñòiíêè ñòðàâîõîäó ïðèêðèâàþòü äíîì øëóíêà çà äîïîìîãîþ âóçëîâèõ øâiâ àáî êëàïòåì äiàôðàãìè íà íiæöi.Ìåòîä Ãåëåðîâñüêîãî (ðèñ. 1.3.9). Îïåðàöiÿ ïîêàçàíà ó õâîðèõ iç IIIVI ñòàäiÿìè çàõâîðþâàííÿ ïðè çíà÷íîìó ðîçøèðåííi ñòðàâîõîäó, äå ÷åðåç ðóáöåâi çìiíè íåìîæëèâî âèêîíàòè îïåðàöiþ Ãåëëåðà.
Îäíàê ïîêàçàííÿ äî öiº¿ îïåðàöi¿ ïîâèííi áóòè îáìåæåíi, îñêiëüêè â ïiñëÿîïåðàöiéíîìó ïåðiîäi, ÿê ïðàâèëî, ìຠìiñöå âèðàæåíèé åçîôàãiò.
Âèêîðèñòîâóþòü òi æ äîñòóïè, ùî i ïðè îïåðàöi¿ Ãåëëåðà. Âèäiëÿþòü çâóæåíó ÷àñòèíó ñòðàâîõîäó äî éîãî ðîçøèðåííÿ i ìîáiëiçóþòü êàðäiàëüíèé âiääië øëóíêà. Ìiæ ðîçøèðåíîþ ÷àñòèíîþ ñòðàâîõîäó i äíîì øëóíêà ôîðìóþòü åçîôàãîãàñòðîàíàñòîìîç.Ðóáöåâi çâóæåííÿ ñòðàâîõîäó ìîæóòü âèíèêàòè âíàñëiäîê õiìi÷íèõ, òåðìi÷íèõ i ïðîìåíåâèõ îïiêiâ, ó ðåçóëüòàòi åçîôàãiòó ÷è ïåïòè÷íèõ âèðàçîê, à òàêîæ ÿê óñêëàäíåííÿ ñêàðëàòèíè. Íàé÷àñòiøîþ ïðè÷èíîþ ðóáöåâèõ ñòðèêòóð ââàæàþòü îïiêè ñòðàâîõîäó, ùî âèíèêëè â ðåçóëüòàòi âèïàäêîâî àáî íàâìèñíî (ñó¿öèä) âèïèòèõ êèñëîò ÷è ëóãiâ.
Ïàòîìîðôîëîãiÿ
Ïðè îïiêàõ ñòðàâîõîäó ìîðôîëîãi÷íi çìiíè ïðîõîäÿòü ÷îòèðè ñòàäi¿ (Ì.À. Ñàïîæíiêîâ, 1978):
I ñòàäiÿ ãîñòðîãî åçîôàãiòó. Òðèâຠâiä îäíîãî äî äâîõ ìiñÿöiâ. Õàðàêòåðíèìè äëÿ íå¿ º íàáðÿê i âiäòîðãíåííÿ íåêðîòè÷íèõ òêàíèí. Íà öié ñòàäi¿ ìîæóòü âèíèêàòè åðîçèâíi êðîâîòå÷i.
II ñòàäiÿ õðîíi÷íîãî åçîôàãiòó. Ôîðìóþòüñÿ âèðàçêè ðiçíèõ ðîçìiðiâ iç ãðàíóëÿöiéíîþ òêàíèíîþ íà ¿õ äíi, âîãíèùåâi çâóæåííÿ ïðîñâiòó ñòðàâîõîäó.
III ñòàäiÿ ôîðìóâàííÿ ðóáöåâèõ ñòðèêòóð ñòðàâîõîäó. Ïî÷èíàºòüñÿ ç 24-ãî ìiñÿöÿ i òðèâຠäî 2-õ ðîêiâ.
IV ñòàäiÿ ïiçíiõ óñêëàäíåíü. Íàñòຠ÷åðåç äâà ðîêè ïiñëÿ îïiêó i âèðiçíÿºòüñÿ ñôîðìîâàíèìè ðóáöåâèìè ñòðèêòóðàìè ñòðàâîõîäó.Êëàñèôiêàöiÿ
Çà êëiíi÷íèì ïåðåáiãîì:
I. Ïåðiîä ãîñòðèõ ïðîÿâiâ. Ìຠòðè ñòóïåíi òÿæêîñòi ïåðåáiãó:
1 ëåãêèé; 2 ñåðåäíié; 3 òÿæêèé.
II. Ëàòåíòíèé ïåðiîä (óÿâíîãî áëàãîïîëó÷÷ÿ).
III. Ïåðiîä ðóáöþâàííÿ.
Çà ãëèáèíîþ óðàæåííÿ:
I ñòóïiíü ïîâåðõíåâi îïiêè ç ïîøêîäæåííÿì åïiòåëiàëüíîãî øàðó ñòðàâîõîäó;
II ñòóïiíü îïiê iç ïîøêîäæåííÿì óñiº¿ òîâùi ñëèçîâî¿ îáîëîíêè ñòðàâîõîäó;
III ñòóïiíü ïîøêîäæåííÿ îïiêîì óñiõ øàðiâ ñòðàâîõîäó;
IV ñòóïiíü ïîøèðåííÿ ïiñëÿîïiêîâîãî íåêðîçó íà ïàðàåçîôàãàëüíó êëiòêîâèíó é íàâêîëèøíi îðãàíè.Ñèìïòîìàòèêà i êëiíi÷íèé ïåðåáiã
Êëiíi÷íi ñèìïòîìè îïiêiâ ñòðàâîõîäó çíàõîäÿòüñÿ ó ïðÿìié çàëåæíîñòi âiä ïåðiîäó ïiñëÿ óðàæåííÿ i ñòóïåíÿ òÿæêîñòi ïåðåáiãó.
Ãîñòðèé ïåðiîä
Ïðè ëåãêîìó ñòóïåíi êëiíi÷íîãî ïåðåáiãó çàãàëüíèé ñòàí õâîðîãî çàäîâiëüíèé, ïðè êîâòàííi ïàöiºíò âiä÷óâຠïîìiðíèé áiëü.  îêðåìèõ âèïàäêàõ ìîæóòü âèíèêàòè ñàëiâàöiÿ, çàõðèïëiñòü ãîëîñó. Ðåíòãåíîëîãi÷íî ïðîñâiò ñòðàâîõîäó çâè÷àéíèé, iç âiëüíèì ïðîõîäæåííÿì áàðiºâî¿ ñóìiøi, ñêëàä÷àñòiñòü éîãî ñëèçîâî¿ ç ÷iòêèìè êîíòóðàìè, ëèøå â îêðåìèõ ìiñöÿõ ìîæíà ïîáà÷èòè ¿¿ çãëàäæåííÿ. Ïåðèñòàëüòè÷íi ðóõè ñòðàâîõîäó çáåðåæåíi. ßê ïðàâèëî, ÷åðåç 57 äiá êëiíi÷íi ïðîÿâè îïiêó ïðîõîäÿòü.
Ïðè ñåðåäíüîìó ñòóïåíi òÿæêîñòi ïåðåáiãó ãîñòðîãî ïåðiîäó ÿê ïðè êîâòàííi, òàê i â ñòàíi ñïîêîþ íàÿâíèé ñèëüíèé áiëü çà ãðóäèíîþ òà â äiëÿíöi ãëîòêè. Õàðàêòåðíîþ º ïîâòîðíà áëþâîòà. Ó õâîðîãî âèíèêàþòü ïî÷óòòÿ ñòðàõó i çáóäæåííÿ. Íàÿâíà òàõiêàðäiÿ 120130 óä. çà 1 õâ. Òåìïåðàòóðà òiëà ïiäâèùåíà äî 39 îÑ. ×àñòî ðîçâèâàºòüñÿ îëiãóðiÿ. Ðåíòãåíîëîãi÷íî ñòðàâîõiä ðîçøèðåíèé, àëå â îêðåìèõ ìiñöÿõ ìîæå áóòè çâóæåíèì âíàñëiäîê íàáðÿêó àáî ñïàçìó.  ïðîñâiòi çíà÷íà êiëüêiñòü ñëèçó. Êîíòóðè ñêëàäîê ñëèçîâî¿ íå÷iòêi, ïåðèñòàëüòèêà ïîñëàáëåíà àáî çîâñiì âiäñóòíÿ. ßêùî äî öüîãî íå ïðèºäíóþòüñÿ óñêëàäíåííÿ, òî ÷åðåç 1015 äíiâ êëiíi÷íi ïðîÿâè çàõâîðþâàííÿ ìèíàþòü i çàãàëüíèé ñòàí õâîðîãî ïîêðàùóºòüñÿ.
Òÿæêèé ñòóïiíü. Êëiíiêà øîêó. Ïóëüñ ñëàáêîãî íàïîâíåííÿ i íàïðóæåííÿ, òàõiêàðäiÿ çíà÷íî âèðàæåíà, âèíèêຠðiçêèé áiëü çà ãðóäèíîþ. Çáóäæåííÿ õâîðîãî ñóïðîâîäèòüñÿ ñòðàõîì, ïåðåõîäèòü â àäèíàìiþ, çàòüìàðåííÿ ñâiäîìîñòi. Øêiðíi ïîêðèâè áëiäi, õîëîäíèé ïiò. Ó êîæíîãî ÷åòâåðòîãî ïàöiºíòà, êðiì îïiêiâ ñòðàâîõîäó, ñïîñòåðiãàþòü îïiêè øëóíêà. Êëiíi÷íèé ïåðåáiã çàõâîðþâàííÿ ïîãiðøóº îëiãóðiÿ, ùî ìîæå ïåðåõîäèòè â àíóðiþ, à òàêîæ ïðèºäíàííÿ iíøèõ óñêëàäíåíü. Öå âèçíà÷ຠíåñïðèÿòëèâèé ïðîãíîç.
Ðåíòãåíîëîãi÷íå äîñëiäæåííÿ â áiëüøîñòi õâîðèõ º ïðîáëåìàòè÷íèì. Ïðîòå ÿêùî çàãàëüíèé ñòàí ïàöiºíòà äîçâîëÿº éîãî ïðîâåñòè, òî âæå â ïåðøó äîáó ïiñëÿ îïiêó ñïîñòåðiãàþòü ðiçêî âèðàæåíó êàðòèíó åçîôàãiòó: ñòðàâîõiä ðîçøèðåíèé, ñêëàäêè ñëèçîâî¿ îáîëîíêè âèçíà÷èòè íå âäàºòüñÿ. Íàêîïè÷åííÿ äåñòðóêòèâíî çìiíåíèõ òêàíèí ó ïðîñâiòi ñòðàâîõîäó ñòâîðþº êàðòèíó äåôåêòó íàïîâíåííÿ; ïåðèñòàëüòèêà âiäñóòíÿ, àòîíiÿ.Ëàòåíòíèé ïåðiîä
Öåé ïåðiîä ïîâÿçàíèé iç çàìiíîþ íåêðîòè÷íèõ òêàíèí ãðàíóëÿöiÿìè. Çàãàëüíèé ñòàí õâîðîãî ïðè öüîìó ïîêðàùóºòüñÿ. Ãîñòði ñèìïòîìè ïðîõîäÿòü. Õâîðèé âiëüíî êîâòàº, íå âiä÷óâàþ÷è äèñêîìôîðòó ïðè ïðîõîäæåííi ¿æi. Öåé ïåðiîä ïîâÿçàíèé iç çàìiíîþ íåêðîòè÷íèõ òêàíèí ãðàíóëÿöiÿìè.
Ïåðiîä ðóáöþâàííÿ
×àñòî ïðîÿâëÿºòüñÿ â ÷àñi âiä 1 äî 12 ìiñÿöiâ. Ïîâÿçàíèé iç çàìiíîþ ãðàíóëÿöié ðóáöåâîþ òêàíèíîþ, à öå ïðèçâîäèòü äî ïðîãðåñóþ÷îãî çâóæåííÿ ñòðàâîõîäó òà ïîðóøåííÿ êîâòàííÿ ñïî÷àòêó òâåðäî¿, à çãîäîì i ðiäêî¿ ¿æi. Òàêi çâóæåííÿ ðîçâèâàþòüñÿ ïðè âõîäi â ñòðàâîõiä, ó ïðîåêöi¿ áiôóðêàöi¿ òðàõå¿ i â ìiñöi ïåðåõîäó ñòðàâîõîäó ÷åðåç äiàôðàãìó. Ïðîõîäæåííÿ ¿æi ÷åðåç çâóæåíi äiëÿíêè ñòðàâîõîäó ñïî÷àòêó ñòຠìîæëèâèì ëèøå çàâäÿêè ðåòåëüíîìó ðîçæîâóâàííþ òà çàïèâàííþ ðiäèíîþ. Ïðîòå çãîäîì öå íå äîïîìàãàº. ¯æà çàòðèìóºòüñÿ â ñòðàâîõîäi, ïîñèëþºòüñÿ ñëèíîâèäiëåííÿ, âèíèêàþòü âiäðèæêà i áëþâîòà ¿æåþ. ßêùî çâóæåííÿ ëîêàëiçîâàíå â íèæíiõ âiääiëàõ ñòðàâîõîäó, áëþâîòíi ìàñè ìîæóòü íàáóâàòè ãíèëüíîãî õàðàêòåðó. Ó õâîðîãî ñïîñòåðiãàþòü ïðîãðåñóþ÷ó âòðàòó âàãè, ùî áåç êîðåêöi¿ ìîæå ïåðåéòè â êàõåêñiþ. Ðiâåíü, ñòóïiíü ðóáöåâîãî çâóæåííÿ, éîãî ïðîòÿæíiñòü óòî÷íþþòü ïiñëÿ ðåíòãåíîëîãi÷íîãî äîñëiäæåííÿ (ðèñ. 1.3.10).
Âàðiàíòè êëiíi÷íîãî ïåðåáiãó é óñêëàäíåííÿ
Îïiêè ñòðàâîõîäó â 30 % âèïàäêiâ ñóïðîâîäæóþòüñÿ ïîðóøåííÿìè êëàïàííî¿ ôóíêöi¿ íàäãîðòàííèêà. Öå ïðè ïîñèëåíié ñàëiâàöi¿ çóìîâëþº çàòiêàííÿ ðiäèíè â òðàõåþ, iíôiêóâàííÿ äèõàëüíèõ øëÿõiâ i ðîçâèòîê áðîíõiòiâ òà ïíåâìîíié.
Ó 25 % õâîðèõ îïiêè ñòðàâîõîäó ïîºäíóþòüñÿ ç îïiêàìè øëóíêà, ïåðåâàæíî éîãî ïiëîðè÷íîãî âiääiëó. Âîíè ìîæóòü ñóïðîâîäæóâàòèñÿ öiëèì ðÿäîì óñêëàäíåíü. Iíêîëè ¿õ êëiíiêà ïðåâàëþº íàä êëiíi÷íèìè ñèìïòîìàìè îïiêó ñòðàâîõîäó. Íàäçâè÷àéíî íåáåçïå÷íèìè ñåðåä òàêèõ óñêëàäíåíü ðàííüîãî ïåðiîäó º øëóíêîâi êðîâîòå÷i òà ïåðôîðàöi¿ ñòiíêè îðãàíà. Äî ïiçíiõ óñêëàäíåíü íàëåæèòü ðóáöåâà ïiñëÿîïiêîâà ñòðèêòóðà âèõîäó ç øëóíêà.
Øëóíêîâî-êèøêîâi êðîâîòå÷i. Âèíèêàþòü ÷åðåç 310 äíiâ ïiñëÿ îïiêó é õàðàêòåðíi äëÿ ñòàäi¿ óòâîðåííÿ âèðàçîê i ãðàíóëÿöié. Íåçâàæàþ÷è íà öå, åðîçiþ âåëèêèõ ñóäèí ïðè òàêié ïàòîëîãi¿ ñïîñòåðiãàþòü ðiäêî, öi êðîâîòå÷i ñóïðîâîäæóþòüñÿ çíà÷íîþ êðîâîâòðàòîþ. Àäæå ïðè öüîìó, ÿê ïðàâèëî, êðîâîòî÷èòü çíà÷íà ïîâåðõíÿ ñëèçîâî¿ ñòðàâîõîäó àáî øëóíêà, à ÷àñòî îáîõ ðàçîì.
Ìåäiàñòèíiò çäåáiëüøîãî ñïîñòåðiãàºòüñÿ ïðè ãëèáîêèõ îïiêàõ IIIIV ñòóïåíiâ. Ìîæå áóòè íàñëiäêîì ïåðôîðàöi¿ ñòðàâîõîäó àáî iíôiêóâàííÿ ñåðåäîñòiííÿ ãåìàòîãåííèì ÷è ëiìôîãåííèì øëÿõîì. Êëiíi÷íi ïðîÿâè ãîëîâíèì ÷èíîì çóìîâëåíi ñåïòè÷íèì ñòàíîì îðãàíiçìó i òÿæêîþ iíòîêñèêàöiºþ. Õâîðîãî ìîðîçèòü, ñïîñòåðiãàþòüñÿ óòðóäíåíå äèõàííÿ òà áiëü çà ãðóäèíîþ. Òàõiêàðäiÿ äî 130 i áiëüøå çà 1 õâèëèíó. Òåìïåðàòóðà äîñÿãຠ3940 îÑ i ìຠãåêòè÷íèé õàðàêòåð. Ðåíòãåíîëîãi÷íî âèçíà÷àþòü ðîçøèðåííÿ òiíi ñåðåäîñòiííÿ, iíêîëè êîíòóðóþòü âiäøàðîâàíó ìåäiàñòèíàëüíó ïëåâðó. ßê ðàííi óñêëàäíåííÿ îïiêiâ ñòðàâîõîäó ìîæóòü âèíèêàòè ïëåâðèòè, ïåðèêàðäèòè é àáñöåñè ëåãåíü. Äî ïiçíiõ óñêëàäíåíü, êðiì ðóáöåâèõ ñòðèêòóð, íåîáõiäíî âiäíåñòè ñòðàâîõiäíî-òðàõåàëüíi é ñòðàâîõiäíî-áðîíõiàëüíi íîðèöi, à òàêîæ ðàêîâå ïåðåðîäæåííÿ ðóáöåâî çìiíåíîãî ñòðàâîõîäó.Äiàãíîñòè÷íà ïðîãðàìà
1. Àíàìíåç i ôiçèêàëüíi ìåòîäè äîñëiäæåííÿ.
2. Ðåíòãåíîëîãi÷íå äîñëiäæåííÿ ñòðàâîõîäó i øëóíêà.
3. Ðåíòãåíîãðàôiÿ îðãàíiâ ãðóäíî¿ êëiòêè.
4. Åíäîñêîïi÷íå äîñëiäæåííÿ ñòðàâîõîäó, øëóíêà i äâàíàäöÿòèïàëî¿ êèøêè.
5. Çàãàëüíèé àíàëiç êðîâi.
6. Êîàãóëîãðàìà.
7. Äîñëiäæåííÿ îñíîâíèõ áiîõiìi÷íèõ ïîêàçíèêiâ ïëàçìè êðîâi.Äèôåðåíöiàëüíà äiàãíîñòèêà
Ïðîâîäÿòü íà ïiçíiõ ñòàäiÿõ ïðè ðóáöåâèõ ñòðèêòóðàõ ñòðàâîõîäó i øëóíêà.
Îñêiëüêè íàÿâíà àíàëîãi÷íà êëiíi÷íà ñèìïòîìàòèêà, òàêi ðóáöåâi çìiíè ïiëîðîàíòðàëüíî¿ çîíè øëóíêà ìîæóòü ðîçãëÿäàòèñÿ ÿê ïiëîðîñòåíîç íà ãðóíòi âèðàçêîâî¿ õâîðîáè. Ïðîâåäåííþ äèôåðåíöiàëüíîãî äiàãíîçó ñïðèÿþòü óâàæíèé àíàëiç àíàìíåçó é åíäîñêîïi÷íå äîñëiäæåííÿ ñòðàâîõîäó i øëóíêà.
Ðàê ñòðàâîõîäó.  çâÿçêó ç òèì, ùî öÿ ïàòîëîãiÿ ìîæå ìàòè ïîäiáíó ðåíòãåíîëîãi÷íó êàðòèíó, âèíèêຠïîòðåáà ãðóíòîâíî¿ äèôåðåíöiàëüíî¿ äiàãíîñòèêè. Ïîðÿä iç äàíèìè àíàìíåçó i êëiíiêè, ïèòàííÿ äiàãíîçó ðóáöåâèõ ñòðèêòóð îñòàòî÷íî âèðiøóþòü øëÿõîì ãiñòîëîãi÷íîãî äîñëiäæåííÿ áiîïñiéíîãî ìàòåðiàëó, âçÿòîãî ïiä ÷àñ åíäîñêîïié.Òàêòèêà i âèáið ìåòîäó ëiêóâàííÿ
Ëiêóâàííÿ îïiêiâ ñòðàâîõîäó íàñàìïåðåä ïîâèííî áóòè ñïðÿìîâàíå íà âðÿòóâàííÿ æèòòÿ õâîðîãî, à òàêîæ íà ïîïåðåäæåííÿ ðîçâèòêó ðóáöåâèõ ñòðèêòóð ñòðàâîõîäó. Ïåðøà äîïîìîãà åêñòðåíà i íàäàºòüñÿ ÿêíàéøâèäøå ïiñëÿ ïî÷àòêó äi¿ õiìi÷íèõ ðå÷îâèí, ùî âèêëèêàëè îïiê. Ó òàêèõ âèïàäêàõ çà äîïîìîãîþ çîíäà âåëèêîþ êiëüêiñòþ âîäè (äî 1015 ëiòðiâ) íåãàéíî ïðîìèâàþòü ñòðàâîõiä i øëóíîê. Êðàùå, ÿêùî ç öiºþ ìåòîþ âèêîðèñòîâóþòü íåéòðàëiçóþ÷i ðîç÷èíè. Ïðè îïiêàõ êèñëîòàìè çàñòîñîâóþòü 2 % ðîç÷èí ïèòíî¿ ñîäè, à ïðè îïiêàõ ëóãàìè ñòîëîâèé îöåò ó ñïiââiäíîøåííi ç âîäîþ 1:20. Äëÿ ïðîôiëàêòèêè øîêó i çìåíøåííÿ ïñèõîåìîöiéíîãî çáóäæåííÿ õâîðîìó ââîäÿòü çíåáîëþâàëüíi ïðåïàðàòè. Ïðè àñôiêñi¿, ùî âèíèêຠâíàñëiäîê íàáðÿêó ãëîòêè i íàäãîðòàííèêà, âèêîíóþòü òðàõåîñòîìiþ.
Ïîäàëüøà äîïîìîãà ëiêóâàííÿ øîêó i ãiïîâîëåìi¿ ìàñèâíèìè âíóòðiøíüîâåííèìè iíôóçiÿìè (äî 45 ëiòðiâ íà äîáó) ó âèãëÿäi ñîëüîâèõ ðîç÷èíiâ, ðîç÷èíiâ ãëþêîçè, äåêñòðàíiâ, æåëàòèíîëþ i ïëàçìè êðîâi. Ïîðÿä iç òèì, çäiéñíþþòü ñïðÿìîâàíó êîðåêöiþ ìåòàáîëiçìó. Iç ìåòîþ äåçiíòîêñèêàöi¿ ïðîâîäÿòü òàêîæ ôîðñîâàíèé äióðåç.
Àíòèáàêòåðiàëüíó òåðàïiþ ïðèçíà÷àþòü äëÿ ïîïåðåäæåííÿ óñêëàäíåíü õiðóðãi÷íî¿ iíôåêöi¿.
Ó ïåðøi äâi äîáè ïiñëÿ îïiêó õàð÷óâàííÿ õâîðèõ çäiéñíþþòü ïàðåíòåðàëüíî. Ïðîòå, ÿêùî êîâòàííÿ íå ïîðóøåíå, õàð÷óâàííÿ ìîæíà äîïîâíèòè ïðîòåðòîþ õîëîäíîþ ¿æåþ. Ðàííº çàñòîñóâàííÿ åíòåðàëüíîãî õàð÷óâàííÿ âèñòóïຠÿê ìÿêå áóæóâàííÿ ñòðàâîõîäó i º îäíî÷àñíî ïðîôiëàêòèêîþ ðóáöåâèõ ñòðèêòóð. Ïðè ðîçâèòêó óñêëàäíåíü ïðîâîäÿòü ëiêóâàííÿ, ñïðÿìîâàíå íà ¿õ ëiêâiäàöiþ.
Ó òðåòüîìó ïåðiîäi ðîçâèòêó çàõâîðþâàííÿ âàæëèâî íå ïðîïóñòèòè ìîæëèâå ôîðìóâàííÿ ðóáöåâîãî ñòåíîçó ñòðàâîõîäó.  ïåðåâàæíié áiëüøîñòi âèïàäêiâ ïðè ñâîº÷àñíîìó i ïðàâèëüíîìó ïðîâåäåííi áóæóâàííÿ âäàºòüñÿ äîñÿãòè ïîçèòèâíîãî åôåêòó é óíèêíóòè áàãàòîåòàïíèõ i òÿæêèõ îïåðàòèâíèõ âòðó÷àíü. Áóæóâàííÿ ïðîâîäÿòü ñïåöiàëüíèìè åëàñòè÷íèìè òåðìîëàáiëüíèìè áóæàìè.Ó çàäàâíåíèõ âèïàäêàõ, êîëè äîñÿãòè âiäíîâëåííÿ ïðîõiäíîñòi ñòðàâîõîäó áóæóâàííÿì íåìîæëèâî, âäàþòüñÿ äî ïëàñòèêè ñòðàâîõîäó øëóíêîì, òîâñòîþ àáî òîíêîþ êèøêîþ (ðèñ. 1.3.11, 1.3.12, 1.3.13).1.3.4. Ðàê ñòðàâîõîäó
Ðàê ñêëàäຠäî 60 % óñiõ çàõâîðþâàíü ñòðàâîõîäó. ×îëîâiêè õâîðiþòü ó 68 ðàçiâ ÷àñòiøå âiä æiíîê. Äî 80 % õâîðèõ ðàêîì ñòðàâîõîäó âiêîì áiëüøå 60 ðîêiâ. ×àñòîòà ëîêàëiçàöi¿ ðàêîâî¿ ïóõëèíè â ðiçíèõ âiääiëàõ ñòðàâîõîäó íåîäíàêîâà. Ó øèéíîìó i âåðõíüîãðóäíîìó âiääiëàõ âîíà äîñÿãຠ10 %, ó ñåðåäíüîãðóäíîìó äî 60 % i â íèæíüîãðóäíîìó äî 30 %.Ïàòîìîðôîëîãiÿ
Çà ìîðôîëîãi÷íèìè îçíàêàìè ðîçðiçíÿþòü íàñòóïíi ôîðìè ðàêó ñòðàâîõîäó:
1. Ñêið ùiëüíî¿ êîíñèñòåíöi¿, áiëóâàòîãî âiäòiíêó, ïîøèðþºòüñÿ öèðêóëÿðíî â ïiäñëèçîâîìó øàði. Óðàæຠâñi øàðè ñòiíêè ñòðàâîõîäó, çâóæóº éîãî ïðîñâiò.
2. Âèðàçêîâà ôîðìà êðàòåðî- àáî áëþäöåïîäiáíà âèðàçêà, ùî óòâîðèëàñÿ âíàñëiäîê ðîçïàäó ïóõëèíè (tumor-ulcus).
3. Âóçëîâèé ðàê ïóõëèíà, ùî âèñòóïຠâ ïðîñâiò ñòðàâîõîäó ó âèãëÿäi âóçëiâ àáî ãðèáîïîäiáíèõ ðîçðîñòàíü.
Ãiñòîëîãi÷íî âèÿâëÿþòü ïëîñêîêëiòèííèé ðàê ñòðàâîõîäó ç îðîãîâiííÿì àáî áåç íüîãî. Àäåíîêàðöèíîìè ç åïiòåëiþ çàëîç ñòðàâîõîäó çóñòði÷àþòü ðiäøå. Ïóõëèíà â áiëüøîñòi âèïàäêiâ ðîñòå âïîïåðåê, îõîïëþº ñòiíêó ó âèãëÿäi êiëüöÿ i òàêèì ÷èíîì çâóæóº ïðîñâiò ñòðàâîõîäó. Ñîñî÷êîâèé ðàê ìຠñïiëüíi ðèñè ç ãðèáîïîäiáíèì ðàêîì øëóíêà. Ìîçêîäiáíèé ðàê øâèäêî âèðàçêóº (ðàê-âèðàçêà). Ó òàêèõ õâîðèõ óòâîðþºòüñÿ êðóãîâà âèðàçêà ç ïëîñêèìè àáî âóçëóâàòèìè êðàÿìè. Íà ¿¿ ïîâåðõíi ðîçâèâàþòüñÿ ãíiéíi àáî ãíèëüíi ïðîöåñè, à öå ìîæå ñïðè÷èíèòè ïåðôîðàöiþ â òðàõåþ, áðîíõè, ñåðåäîñòiííÿ, âåëèêi ñóäèíè i íàâiòü â àîðòó. Ðàê ñòðàâîõîäó ìåòàñòàçóº ïåðåâàæíî â øèéíi, íàâêîëîñòðàâîõiäíi, ÷åðåâíi ëiìôàòè÷íi âóçëè, à òàêîæ ó ïå÷iíêó i ëåãåíi. Ðàíî ïðèçâîäèòü äî êàõåêñi¿.Êëàñèôiêàöiÿ
Çà ïîøèðåííÿì ïðîöåñó:
I ñòàäiÿ ìàëiãíiçîâàíà âèðàçêà àáî íåâåëèêà ïóõëèíà ñòðàâîõîäó áåç çâóæåííÿ éîãî ïðîñâiòó.
II ñòàäiÿ ïóõëèíà çâóæóº ñòðàâîõiä, àëå íå âèõîäèòü çà éîãî ìåæi.
III ñòàäiÿ ïóõëèíà ïðîðîñòຠñòiíêè ñòðàâîõîäó òà íàâêîëèøíi îðãàíè i äຠìåòàñòàçè â ðåãiîíàðíi ëiìôàòè÷íi âóçëè.
IV ñòàäiÿ ïóõëèíà ïðîðîñòຠâ ñóñiäíi îðãàíè, óòâîðþº íîðèöi é ìåòàñòàçóº ó âiääàëåíi ëiìôàòè÷íi âóçëè.
Çà ñèñòåìîþ TNM
Ìiæíàðîäíà êëàñèôiêàöiÿ ðàêó ñòðàâîõîäó ïåðåäáà÷ຠâèçíà÷åííÿ çà ÷îòèðìà îçíàêàìè:
1) ïåðâèííà ïóõëèíà (Ò);
2) ãëèáèíà óðàæåííÿ (Ð);
3) ìåòàñòàçè â ðåãiîíàðíi ëiìôàòè÷íi âóçëè (N);
4) âiääàëåíi ìåòàñòàçè (M). Òî ïðîÿâè ïåðâèííî¿ ïóõëèíè âèçíà÷èòè íåìîæëèâî. Ò ïðåiíâàçèâíà êàðöèíîìà. Ò1 ïóõëèíà ñòðàâîõîäó äiàìåòðîì äî 3 ñì. Ò2 ïóõëèíà 35 ñì. Ò3 ïóõëèíà 58 ñì. Ò4 ïóõëèíà áiëüøå 8 ñì. Ð1 ðàêîâà ïóõëèíà óðàæຠëèøå ñëèçîâó îáîëîíêó. Ð2 ïóõëèíà ïðîíèêຠâ ïiäñëèçîâèé øàð. Ð3 ðàê ïðîíèêຠâ ìÿçîâèé øàð. Ð4 ðàê ïðîíèêຠâ ïàðàåçîôàãàëüíó êëiòêîâèíó. Nî ìåòàñòàçè â ðåãiîíàðíèõ ëiìôàòè÷íèõ âóçëàõ âèÿâèòè íå âäàëîñü. N1 îäèíîêèé ìåòàñòàç ó ðåãiîíàðíîìó ëiìôàòè÷íîìó âóçëi. N2 ìíîæèííi ìåòàñòàçè, ÿêi ìîæíà âèäàëèòè. N3 ìíîæèííi ìåòàñòàçè, ÿêi ðàäèêàëüíî âèäàëèòè íåìîæëèâî. Ìî îçíàêè âiääàëåíèõ ìåòàñòàçiâ êîíñòàòóâàòè íå âäàëîñü. Ì1à îäèíîêèé âiääàëåíèé ìåòàñòàç, ÿêèé ìîæíà âèäàëèòè. Ì1â ìíîæèííi âiääàëåíi ìåòàñòàçè, ÿêi ðàäèêàëüíî âèäàëèòè íåìîæëèâî. Ì2 ìåòàñòàçè â iíøi îðãàíè.Ñèìïòîìàòèêà i êëiíi÷íèé ïåðåáiã
Äèñôàãiÿ º ïåðøîþ êëiíi÷íîþ îçíàêîþ ðàêó ñòðàâîõîäó i âîäíî÷àñ éîãî ïiçíiì ïðîÿâîì. Âîíà âèíèêຠòîäi, êîëè ïàòîëîãi÷íèé ïðîöåñ óæå çíà÷íî ïîøèðèâñÿ. Ïóõëèíà ïåðåêðèâຠïðîñâiò ñòðàâîõîäó i âèêëèêຠóòðóäíåííÿ äëÿ ïðîõîäæåííÿ ¿æi. Ñïî÷àòêó äèñôàãiþ ïðîâîêóº òâåðäà ¿æà, à çãîäîì i ðiäêà. Õàðàêòåðíî, ùî ¿¿ ïðîÿâè ìåíøå âèðàæåíi íà ¿æó, ùî âèêëèêຠïîñèëåíó ñàëiâàöiþ (ñìàæåíå ìÿñî, êîâáàñà, îñåëåäöi), i áiëüøå êîëè ñëèíîâèäiëåííÿ íå òàêå iíòåíñèâíå. ßê ïðàâèëî, áiëü ëîêàëiçîâàíèé çà ãðóäèíîþ, ïîñèëþºòüñÿ ïðè êîâòàííi é ðiäøå áóâຠïîñòiéíèì. Iíêîëè âií íàáóâຠõàðàêòåðó êîðîòêî÷àñíîãî ñïàçìó. Öå ÷àñòiøå ñïîñòåðiãàþòü ïðè þêñòàêàðäiàëüíèõ ïóõëèíàõ iç ëîêàëiçàöiºþ ðàêó â òåðìiíàëüíîìó âiääiëi ñòðàâîõîäó. Ðiçêå çâóæåííÿ ñòðàâîõîäó ïðîÿâëÿºòüñÿ âiä÷óòòÿì ðîçïèðàííÿ i ïîâíîòè çà ãðóäèíîþ, ùî ïåðåõîäèòü ó çðèãóâàííÿ i ðåãóðãiòàöiþ.
Õàðàêòåðíèìè º çíèæåííÿ àïåòèòó, âiäðàçà äî ìÿñíî¿ ¿æi é ïðîãðåñèâíå ñõóäíåííÿ.
Ïîñèëåíà ñëèíîòå÷à ìຠìiñöå ó 25 % õâîðèõ. ¯¿ âèíèêíåííÿ i ïðîÿâè ïðÿìî ïðîïîðöiéíi ñòóïåíþ çâóæåííÿ ñòðàâîõîäó.
Ðåíòãåíîëîãi÷íå äîñëiäæåííÿ äຠìîæëèâiñòü íå òiëüêè âñòàíîâèòè ïðàâèëüíèé äiàãíîç, àëå é óòî÷íèòè ëîêàëiçàöiþ ïóõëèíè, ¿¿ ïîøèðåííÿ, âåëè÷èíó çâóæåííÿ i ïðîðîñòàííÿ â iíøi îðãàíè. Ïðè äîñëiäæåííi âèÿâëÿþòü äåôåêò íàïîâíåííÿ, ùî çâóæóº ïðîñâiò ñòðàâîõîäó, òà ìîæëèâi íåðiâíi êîíòóðè çâóæåííÿ (ðèñ. 1.3.14, 1.3.15).
Åíäîñêîïi÷íå äîñëiäæåííÿ ñòðàâîõîäó äຠìîæëèâiñòü óòî÷íèòè õàðàêòåð ïóõëèíè, ñòóïiíü çâóæåííÿ i âèêîíàòè áiîïñiþ äëÿ ïîäàëüøîãî öèòîëîãi÷íîãî âèâ÷åííÿ.
Ñîíîãðàôiþ i êîìïþòåðíó òîìîãðàôiþ íåîáõiäíî çàëó÷èòè ïðè ïiäîçði íà ìåòàñòàçóâàííÿ ïóõëèí â iíøi îðãàíè.Âàðiàíòè êëiíi÷íîãî ïåðåáiãó é óñêëàäíåííÿ
 îêðåìèõ õâîðèõ ðàê ñòðàâîõîäó ñâî¿ìè ïðîÿâàìè ìîæå ìàñêóâàòèñü ïiä iíøi çàõâîðþâàííÿ. Ðîçðiçíÿþòü ëàðèíãî-òðàõåàëüíó, ñåðöåâó, ïëåâðî-ïóëüìîíàëüíó, ãàñòðèòè÷íó, íåâðàëãi÷íó i çìiøàíó éîãî ìàñêè (À.I.Ðóäåðìàí, 1957).
Íå ìåíø âàæëèâå çíà÷åííÿ ïðè öüîìó âiäiãðຠi ëîêàëiçàöiÿ ðàêîâî¿ ïóõëèíè ñòðàâîõîäó. Òàê, ó õâîðèõ íà ðàê âåðõíiõ éîãî âiääiëiâ ðàííiì ñèìïòîìîì º äèñôàãiÿ. À ïðè ëîêàëiçàöi¿ ïóõëèíè â øèéíîìó âiääiëi ïîìiòíå ïîðóøåííÿ ôóíêöi¿ ãëîòêè. Êîëè ó ïðîöåñ âòÿãóºòüñÿ ïîâîðîòíèé íåðâ, ñïîñòåðiãàþòü çàõðèïëiñòü ãîëîñó.
Ïðîðîñòàííÿ ðàêîâî¿ ïóõëèíè â òðàõåþ çóìîâëþº ïîÿâó êàøëþ, ÿêèé ïðè ¿¿ ðîçïàäi é óòâîðåííi ñòðàâîõiäíî-òðàõåàëüíî¿ íîðèöi ìîæå ïðîâîêóâàòèñÿ òàêîæ âæèâàííÿì ¿æi. Ç îãëÿäó íà öå, â òàêèõ ñèòóàöiÿõ íåîáõiäíî ïðîâåñòè áðîíõîñêîïiþ.
Ïðè ðàêó íèæíiõ âiääiëiâ ñòðàâîõîäó, îäíî÷àñíî ç äèñôàãiºþ, ìîæå ìàòè ìiñöå ðåôëåêòîðíèé áiëü, õàðàêòåðíèé äëÿ ñòåíîêàðäi¿.
Ïåðiîäè÷íî, âíàñëiäîê ðîçïàäó ðàêîâî¿ ïóõëèíè, âèíèêàþòü êðîâîòå÷i, ÿêi iíîäi íîñÿòü ïðîôóçíèé õàðàêòåð.Äiàãíîñòè÷íà ïðîãðàìà
1. Àíàìíåç i ôiçèêàëüíi ìåòîäè îáñòåæåííÿ.
2. Ðåíòãåíîñêîïiÿ (-ãðàôiÿ) ñòðàâîõîäó.
3. Îãëÿäîâà ðåíòãåíîãðàôiÿ îðãàíiâ ãðóäíî¿ êëiòêè.
4. Åíäîñêîïiÿ ñòðàâîõîäó iç âçÿòòÿì áiîïñi¿.
5. Áðîíõîñêîïiÿ.Äèôåðåíöiàëüíà äiàãíîñòèêà
Àõàëàçiÿ ñòðàâîõîäó ìຠáiëüø òðèâàëèé àíàìíåç, íiæ äèñôàãiÿ. Ó êëiíiöi îñòàííüî¿ íà ïî÷àòêîâèõ ñòàäiÿõ òàêîæ ìîæíà ñïîñòåðiãàòè ñâiòëi ïðîìiæêè ç âiëüíèì ïðîõîäæåííÿì ¿æi. Ðåíòãåíîëîãi÷íî, íà âiäìiíó âiä ðàêó ñòðàâîõîäó, ñïîñòåðiãàþòü çâóæåííÿ ñòðàâîõiäíî-êàðäiàëüíîãî ïåðåõîäó ç ÷iòêèìè ðiâíèìè êðàÿìè ó âèãëÿäi ìèøà÷îãî õâîñòà àáî ïîëóìÿ ïåðåêèíóòî¿ ñâi÷êè.
Ãðèæà ñòðàâîõiäíîãî îòâîðó äiàôðàãìè âiäðiçíÿºòüñÿ òèì, ùî ÿñêðàâî âèðàæåíèì ñèìïòîìîì ïðè íié º ïå÷iÿ. Äèñôàãiþ â òàêèõ âèïàäêàõ ñïîñòåðiãàþòü ðiäêî. Ðåíòãåíîëîãi÷íî âiäçíà÷àþòü òóïèé êóò Ãiñà, âiäñóòíié àáî ðiçêî çìåíøåíèé ãàçîâèé ìiõóð øëóíêà, à òàêîæ ñèìïòîì äçâîíà âèõiä ÷àñòèíè øëóíêà ÷åðåç ñòðàâîõiäíèé îòâið äiàôðàãìè â ñåðåäîñòiííÿ.
Ðåëàêñàöiÿ äiàôðàãìè ïðè ïåðåãèíi ñòðàâîõîäó âíàñëiäîê âèñîêîãî ñòîÿííÿ ëiâîãî ¿¿ êóïîëà ìîæå ñèìóëþâàòè ðàê éîãî äèñòàëüíîãî âiääiëó. Äèôåðåíöiàëüíié äiàãíîñòèöi â òàêèõ õâîðèõ ñïðèÿº îãëÿäîâà ðåíòãåíîñêîïiÿ îðãàíiâ ãðóäíî¿ êëiòêè i êîíòðàñòíå äîñëiäæåííÿ ñòðàâîõîäó i øëóíêà. Ïðè öüîìó ñïîñòåðiãàþòü ïåðåãèí ñòðàâîõîäó, âèñîêå ñòîÿííÿ ëiâîãî êóïîëà äiàôðàãìè i çìiùåííÿ øëóíêà âãîðó.  òàêèõ âèïàäêàõ òàêîæ ìຠìiñöå çìiùåííÿ îðãàíiâ ñåðåäîñòiííÿ âïðàâî.Òàêòèêà i âèáið ìåòîäó ëiêóâàííÿ
Ó òàêòèöi ëiêóâàííÿ ðàêó ñòðàâîõîäó äîöiëüíî ñêîðèñòàòèñü äîñâiäîì êëiíiêè ïðîô. Î.Ô. ×îðíîóñîâà (1990). Âií ââàæàº, ùî õâîðèõ iç ðàêîì øèéíîãî âiääiëó ñòðàâîõîäó îïåðóâàòè íå òðåáà. Âèíÿòêîì º I ñòàäiÿ, ïðîòå âîíà çóñòði÷àºòüñÿ äóæå ðiäêî. ßê îïåðàòèâíèé äîñòóï âèêîðèñòîâóþòü ðîçðiç ïî âíóòðiøíüîìó êðàþ ëiâîãî ãðóäèííîêëþ÷è÷íîñîñêîïîäiáíîãî ìÿçà. Ïiñëÿ ðåçåêöi¿ öüîãî âiääiëó ñòðàâîõîäó éîãî áåçïåðåðâíiñòü âiäíîâëþþòü ñåãìåíòîì òîâñòî¿ êèøêè àáî øëóíêà íà ñóäèííié íiæöi. Ïåðñïåêòèâíèì íàïðÿìêîì ïðè ëiêóâàííi öiº¿ ïàòîëîãi¿ º ïåðåñàäêà âiëüíîãî ñåãìåíòà êèøêè iç çàñòîñóâàííÿì ìiêðîñóäèííî¿ òåõíiêè. Ïðîòå â àíàëîãi÷íèõ âèïàäêàõ êðàùîþ òðåáà ââàæàòè îïåðàöiþ çà Äîáðîìèñëîâèì-Òîðåêîì iç âèäàëåííÿì íà ïåðøîìó åòàïi ñòðàâîõîäó òà ôîðìóâàííÿì åçîôàãî- i ãàñòðîñòîìè. ×åðåç 24 ìiñÿöi, êîëè âiäñóòíié ðåöèäèâ çàõâîðþâàííÿ, âèêîíóþòü äðóãèé åòàï îïåðàöi¿ ïëàñòèêó ñòðàâîõîäó øëóíêîì, òîâñòîþ àáî òîíêîþ êèøêîþ.
Âiäíîñíî òàêòèêè ëiêóâàííÿ ðàêó âåðõíüîãðóäíîãî âiääiëó ñòðàâîõîäó îäíîçíà÷íî¿ äóìêè íåìàº. Ðÿä õiðóðãiâ ââàæàþòü äîöiëüíèì âiäìîâèòèñü âiä îïåðàöi¿ i âiääàþòü ïåðåâàãó ïðîìåíåâié òåðàïi¿. Iíøi âèêîðèñòîâóþòü õiðóðãi÷íi ìåòîäè ëiêóâàííÿ. Çäåáiëüøîãî âèêîíóþòü îïåðàöiþ Äîáðîìèñëîâà-Òîðåêà.
Ïðè ðàêó ñåðåäíüîãðóäíîãî âiääiëó ñòðàâîõîäó çàñòîñîâóþòü äâà äîñòóïè: ïðàâîái÷íó òîðàêîòîìiþ i ëàïàðîòîìiþ. Ó âèïàäêàõ òàêî¿ ëîêàëiçàöi¿ ïàòîëîãi¿ ìîæíà âèêîíàòè ÿê îïåðàöiþ Ëþ¿ñà, òàê i Äîáðîìèñëîâà-Òîðåêà. Çàïðîïîíîâàíî òàêîæ ðÿä iíøèõ îïåðàòèâíèõ âòðó÷àíü, ñóòü ÿêèõ çâîäèòüñÿ äî ñóáòîòàëüíî¿ ðåçåêöi¿ àáî åêñòåðïàöi¿ ñòðàâîõîäó i ïîäàëüøî¿ ïëàñòèêè òîâñòîþ, òîíêîþ êèøêàìè àáî øëóíêîì.
Ïðè öüîìó òðàíñïëàíòàíòè ïðîâîäÿòü ÷åðåç çàäíº ñåðåäîñòiííÿ (ëîæå âèäàëåíîãî ñòðàâîõîäó), ïåðåäíº ñåðåäîñòiííÿ (ïîçàäó ãðóäèíè) àáî ïiäøêiðíî (ïîïåðåäó ãðóäèíè). Ïiä ÷àñ íàêëàäàííÿ âíóòðiøíüîãðóäíèõ àíàñòîìîçiâ òðåáà çàâæäè âðàõîâóâàòè çîíè ñëàáêî¿ âàñêóëÿðèçàöi¿ i íèçüêîãî êðîâîòîêó ñòðàâîõîäó. Âîíè çàâæäè º çàãðîçîþ âèíèêíåííÿ íåñïðîìîæíîñòi àíàñòîìîçó.
Ùîäî õiðóðãi÷íîãî ëiêóâàííÿ ðàêó íèæíüîãðóäíîãî âiääiëó ñòðàâîõîäó, òî i â äàíîìó ïèòàííi òàêîæ iñíóþòü ðiçíi äóìêè. Îñíîâíèì äîñòóïîì òðåáà ââàæàòè ëiâîái÷íó òîðàêîòîìiþ ïî IV ìiæðåáåð¿. Òàêèé ðîçðiç äຠìîæëèâiñòü âèêîíàòè ÿê ðåçåêöiþ ñòðàâîõîäó, òàê i, ïiñëÿ ôðåíiêîòîìi¿, ðåçåêöiþ êàðäiàëüíîãî âiääiëó øëóíêà. Ïîðÿä iç öèì, ïðîïîíóþòü ñåðåäèííó ëàïàðîòîìiþ ç ïðàâîái÷íîþ òîðàêîòîìiºþ. Áiëüøiñòü õiðóðãiâ âiäìîâëÿþòüñÿ âiä êîìáiíîâàíîãî äîñòóïó ëàïàðîòîðàêîòîìi¿ ç ïåðåðiçàííÿì ëiâî¿ ðåáåðíî¿ äóãè i äiàôðàãìè é çàñòîñîâóþòü áiëüø ùàäíèé ëàïàðîòîìíèé, ïîºäíàíèé iç ñàãiòàëüíîþ äiàôðàãìîòîìiºþ.
Àíàëiçóþ÷è âëàñíi ðåçóëüòàòè, Î.Ô. ×îðíîóñîâ (1990) ïðèéøîâ äî âèñíîâêó, ùî îïåðàöiºþ âèáîðó ó õâîðèõ íà ðàê íèæíüîãðóäíîãî âiääiëó ñòðàâîõîäó ïîâèííà áóòè ðåçåêöiÿ âñüîãî éîãî ãðóäíîãî âiääiëó. Àâòîð òàêîæ ðåêîìåíäóº ÷àñòiøå âèêîðèñòîâóâàòè ïðè öüîìó îäíîìîìåíòíó åçîôàãîãàñòðîïëàñòèêó. Ìîæëèâèìè º é iíøi âàðiàíòè ïëàñòèêè, â îñíîâó ÿêèõ ïîêëàäåíî ôîðìóâàííÿ àíàñòîìîçó íà øè¿. Öå ðîáèòü îïåðàöiþ áiëüø áåçïå÷íîþ i ðàäèêàëüíîþ (ðèñ. 1.3.16).
