3.6.1. Ñïëåíîìåãàëiÿ
3.6.2. Òðàâìà ñåëåçiíêè
Ñïëåíîìåãàëiÿ öå ñèìïòîì, ÿêèé º âiäîáðàæåííÿì çàõâîðþâàííÿ áóäü-ÿêîãî iíøîãî îðãàíà àáî ñèñòåìè îðãàíiçìó.
Åòiîëîãiÿ i ïàòîãåíåç
Îñíîâíèìè ïðè÷èíàìè âèíèêíåííÿ ñïëåíîìåãàëi¿ ââàæàþòü: ãiïåðòåíçiþ â áàñåéíi âîðiòíî¿ âåíè, íàÿâíiñòü iíôåêöiéíîãî çáóäíèêà òà çíèæåííÿ îñìîòè÷íî¿ ðåçèñòåíòíîñòi åðèòðîöèòiâ.
Ó õiðóðãi÷íîìó àñïåêòi ñïëåíîìåãàëiÿ ìຠçíà÷åííÿ ïðè òàêèõ çàõâîðþâàííÿõ, ÿê ïîðòàëüíèé öèðîç ïå÷iíêè (õâîðîáà Áàíòi), òðîìáîôëåáiòíà ñïëåíîìåãàëiÿ, öèðîç ïå÷iíêè Ãàíî, òðîìáîöèòîïåíi÷íà ïóðïóðà (õâîðîáà Âåðëüãîôà), ìàëÿðiéíà ñïëåíîìåãàëiÿ òà õðîíi÷íà ãåìîëiòè÷íà æîâòÿíèöÿ.Ïàòîìîðôîëîãiÿ
Ìàñà ñåëåçiíêè ïðè õðîíi÷íié íåäîñòàòíîñòi êðîâîîáiãó ðiäêî ïåðåâèùóº 500 ã, à ïðè ïîðóøåííi âîðiòíîãî êðîâîîáiãó (öèðîç ïå÷iíêè) ìîæå äîñÿãíóòè äåêiëüêîõ êiëîãðàìiâ. Òîäi âîíà ñòຠùiëüíîþ, òåìíî-âèøíåâîãî êîëüîðó, ç àòðîôiºþ ôîëiêóëiâ i ñêëåðîçîì ïóëüïè (öiàíîòè÷íà iíäóðàöiÿ).
Ñåïòè÷íà ñåëåçiíêà (300-500 ã) ìÿêà, íà ðîçðiçi ìຠçíà÷íèé çiøêðiá, iíîäi ç ðiäêîþ ïóëüïîþ, ùî âèïàäຠç êàïñóëè. Êîëið ¿¿ âiä ñiðî-÷åðâîíîãî äî ÿñêðàâî-÷åðâîíîãî. Âàãà ìàëÿðiéíî¿ ñåëåçiíêè äî êiëüêîõ êiëîãðàìiâ, ¿¿ ïóëüïà ãîìîãåííà, ñiðî-÷îðíà. Ñïëåíîìåãàëiÿ ïðè ëåéøìàíiîçi: îðãàí ãiãàíòñüêèõ ðîçìiðiâ, ùiëüíèé, ïîâåðõíÿ ðîçðiçó ãîìîãåííà, âèøíåâîãî êîëüîðó.
Ïðè õðîíi÷íîìó ìiºëîëåéêîçi ìàñà ñåëåçiíêè äîñÿãຠêiëüêîõ êiëîãðàìiâ, à ïðè ëiìôîëåéêîçi äî 1 êã. Ïóëüïà ãîìîãåííà, ñiðî÷åðâîíà, ìÿêî¿ êîíñèñòåíöi¿, åëàñòè÷íà. Ïîðôiðíà ïîâåðõíÿ ðîçðiçó çóñòði÷àºòüñÿ ó õâîðèõ ëiìôîãðàíóëîìàòîçîì. Ïðè öüîìó íà ñiðî-÷åðâîíîìó ôîíi âèÿâëÿþòü ìíîæèííi áiëi é ëåäü æîâòóâàòi âóçëèêè íåïðàâèëüíî¿ ôîðìè.
Ïîìiðíó ñïëåíîìåãàëiþ ç ãåìîñèäåðîçîì ñïîñòåðiãàþòü ïðè ïåðíiöiîçíié ãåìîëiòè÷íié àíåìi¿, òðîìáîöèòîïåíi÷íié àíåìi¿, òðîìáîöèòîïåíi÷íié ïóðïóði é ìàêðîãëîáóëiíåìi¿ Âàëüäåíñòðåìà. Ðàçîì iç òèì, âðîäæåíà ñôåðîöèòàðíà àíåìiÿ ïåðåáiãຠáåç ãåìîñèäåðîçó.
Ðiçêèé ñòóïiíü ñïëåíîìåãàëi¿ ñïîñòåðiãàþòü ïðè õâîðîái Ãîøå (äî 10 êã). Ïîâåðõíÿ ¿¿ ãëàäêà, ùiëüíà, íà ðîçðiçi ñâiòëî-ñiðî-÷åðâîíà, äåùî ñàëüíà. Íà öüîìó ôîíi âèäíî ìíîæèííi ñiði âóçëè – iíôàðêòè.
Ïðè àìiëî¿äîçi ñåëåçiíêà ïîìiðíî çáiëüøåíà, ùiëüíà, ç ãëàäêîþ êàïñóëîþ òà çàîêðóãëåíèìè êðàÿìè. Ïàðåíõiìà êðèõêà. Íà ðîçðiçi âèÿâëÿþòü íàïiâïðîçîði, ñiði, äî 3 ìì äiàìåòðîì óòâîðè (ñàëüíà ñåëåçiíêà). Iíêîëè âîíà ïðèéìຠãîìîãåííèé, ñiðî-÷åðâîíèé, ñàëüíèé âèãëÿä (ñàëüíà ñåëåçiíêà).
Ïðè âèðàæåíié ñïëåíîìåãàëi¿, ÿê ïðàâèëî, âèíèêàþòü çëóêè ìiæ êîñîþ é ñóñiäíiìè îðãàíàìè òà ïîòîâùåííÿ ¿¿ êàïñóëè.Ñèìïòîìàòèêà i êëiíi÷íèé ïåðåáiã
Ñïëåíîìåãàëi¿, ÿê ñèìïòîìó òîãî ÷è iíøîãî çàõâîðþâàííÿ, ïðèòàìàííi ïåâíi êëiíi÷íi îçíàêè. Õâîði ç òàêîþ ïàòîëîãiºþ ñêàðæàòüñÿ íà âiä÷óòòÿ äàâëþ÷îãî áîëþ, òÿæêîñòi òà ðîçïèðàííÿ â ëiâîìó ïiäðåáåð¿. Ïðè îãëÿäi ñïîñòåðiãàþòü àñèìåòðiþ âåðõíüî¿ ïîëîâèíè æèâîòà, ùî ìຠâèãëÿä âiäõèëåííÿ ëiâî¿ ðåáåðíî¿ äóãè íàçîâíi é âèïèíàííÿ ëiâîãî ïiäðåáåðÿ, ïåðåäíüî¿ ÷åðåâíî¿ ñòiíêè. Iíêîëè íà îñòàííié âèäíî ñiòêó ðîçøèðåíèõ ïiäøêiðíèõ âåí (caput medusae). Ïðè ïàëüïàöi¿ ÷åðåç ïåðåäíþ ÷åðåâíó ñòiíêó ïîâåðõíÿ ñåëåçiíêè ãëàäêà, ùiëüíà, íåáîëþ÷à. ¯¿ ïåðåäíié êðàé çàîêðóãëåíèé, ç îäíiºþ àáî äâîìà ãëèáîêèìè âèðiçêàìè. Íèæíié ïîëþñ ñåëåçiíêè ïàëüïóºòüñÿ íèçüêî, iíêîëè íàâiòü íà äåêiëüêà ñàíòèìåòðiâ âèùå ïóïàðòîâî¿ çâÿçêè. Âåðõíié æå ¿¿ êðàé ÷åðåç ùiëüíå ïðèëÿãàííÿ îðãàíà äî ëiâî¿ ðåáåðíî¿ äóãè äëÿ ïàëüïàöi¿ íåäîñòóïíèé. Õàðàêòåðíèì ââàæàþòü çìiùåííÿ ñåëåçiíêè âíèç ïðè ãëèáîêîìó âäèõó. Öå âiäáóâàºòüñÿ âíàñëiäîê òèñêó äiàôðàãìè, äî ÿêî¿ îðãàí ïðèëÿãຠñâî¿ì ïåðåäíiì âèïóêëèì êðàºì. Ó âèïàäêàõ âèðàæåíîãî ïåðiñïëåíiòó òà âèêëèêàíîãî íèì çëóêîâîãî ïðîöåñó ðóõëèâiñòü îðãàíà ñòຠîáìåæåíîþ.
Ïåðêóòîðíî íàä âåëèêîþ ñåëåçiíêîþ âèçíà÷àþòü ïðèòóïëåííÿ. Òîâñòà êèøêà â öüîìó âèïàäêó çìiùåíà âïðàâî.Âàðiàíòè êëiíi÷íîãî ïåðåáiãó é óñêëàäíåííÿ
Äëÿ ïîðòàëüíîãî öèðîçó õàðàêòåðíèìè ââàæàþòü: ñïëåíîìåãàëiþ, âàðèêîçíå ðîçøèðåííÿ âåí ñòðàâîõîäó é êàðäiàëüíîãî âiääiëó øëóíêà òà àñöèò. Ïðè îãëÿäi õâîðèõ iç òàêîþ ïàòîëîãiºþ ñïîñòåðiãàþòü åðèòåìó äîëîíü, ðîçøèðåííÿ ïîâåðõíåâèõ âåí ïåðåäíüî¿ ÷åðåâíî¿ ñòiíêè (caput medusae), à ïàëüïàòîðíî âèçíà÷àþòü çáiëüøåíó, äåðåâÿíèñòî¿ êîíñèñòåíöi¿, ïå÷iíêó. Iíêîëè æ âíàñëiäîê àòðîôi÷íîãî öèðîçó îñòàííüî¿ ïðîìàöàòè íå âäàºòüñÿ.
Ñïëåíîìåãàëi÷íà ôîðìà öèðîçó ïå÷iíêè (õâîðîáà Áàíòi) ñó-ïðîâîäæóºòüñÿ ðiçêèì çáiëüøåííÿì ñåëåçiíêè, ïðîãðåñóâàííÿì íåäîêðiâÿ òà öèðîòè÷íèì çáiëüøåííÿì ïå÷iíêè. Ðîçðiçíÿþòü 3 ñòàäi¿ ïåðåáiãó õâîðîáè: äëÿ ïåðøî¿ ñòàäi¿ õàðàêòåðíi ñïëåíîìåãàëiÿ òà ïðîãðåñóþ÷à àíåìiÿ; äðóãà ñóïðîâîäæóºòüñÿ öèðîòè÷íèì çáiëü-øåííÿì ïå÷iíêè; ó òðåòié ñòàäi¿ ïðè ïðîãðåñóþ÷îìó öèðîçi ïå÷iíêè âèíèêຠàñöèò.
Äëÿ òðîìáîôëåáiòíî¿ ñïëåíîìåãàëi¿ ïðèòàìàííèé ñèíäðîì ãiïåðñïëåíiçìó: àíåìiÿ, òðîìáîöèòîïåíiÿ, ëåéêîïåíiÿ.
Öèðîç ïå÷iíêè Ãàíî ðiäêiñíå çàõâîðþâàííÿ, ùî ïðîÿâëÿºòüñÿ ñïëåíîìåãàëiºþ, ãåïàòîìåãàëiºþ, æîâòÿíèöåþ. Äëÿ öiº¿ ïàòîëîãi¿ õàðàêòåðíèì º õðîíi÷íèé ïåðåáiã iç ïåðiîäè÷íîþ ãiïåðòåðìiºþ.
Ïðè õâîðîái Âåðëüãîôà ñïëåíîìåãàëiÿ íå º ïîñòiéíèì ñèìïòîìîì. Ó òàêèõ õâîðèõ âèíèêຠñõèëüíiñòü äî êðîâîâèëèâiâ i ÷àñòèõ êðîâîòå÷. Àíàëiç êðîâi ìàíiôåñòóº àíåìiþ, òðîìáîöèòîïåíiþ, ëåéêîöèòîç i ñïîâiëüíåííÿ ðåòðàêöi¿ êðîâÿíîãî çãóñòêà. Õâîðîáà ñïàäêîâà, õâîðiþòü ÷àñòiøå æiíêè.
Äëÿ ìàëÿðiéíî¿ ñïëåíîìåãàëi¿, êðiì ñèíäðîìó ãiïåðñïëåíiçìó, ïðèòàìàííi öèðîç ïå÷iíêè ç ÿâèùàìè ïîðòàëüíî¿ ãiïåðòåíçi¿ òà õðîíi÷íèé ïåðåáiã iç ïåðiîäè÷íèìè íàïàäàìè ëèõîìàíêè. Iíîäi íà âèñîòi íàïàäó ìîæå âèíèêàòè æîâòÿíèöÿ.
Âðîäæåíà õðîíi÷íà ãåìîëiòè÷íà æîâòÿíèöÿ, â îñíîâíîìó, ïðîÿâëÿºòüñÿ òðiàäîþ ñèìïòîìiâ: ñïëåíîìåãàëiÿ, æîâòÿíèöÿ òà àíåìiÿ. Ïðè öüîìó çâåðòຠíà ñåáå óâàãó çíèæåííÿ îñìîòè÷íî¿ ðåçèñòåíòíîñòi åðèòðîöèòiâ. Öå ïðèçâîäèòü äî ìàñèâíîãî ðóéíóâàííÿ ¿õ ó ñåëåçiíöi.
Ïðîãðåñóþ÷èé ïåðåáiã çà-õâîðþâàíü ìîæå ñïðè÷èíÿòè âèíèêíåííÿ ðÿäó óñêëàäíåíü. Öå, íàñàìïåðåä, ñïîíòàííèé ðîçðèâ (iíôàðêò) ñåëåçiíêè (ðèñ. 3.6.1) ç íåáåçïå÷íîþ äëÿ æèòòÿ êðîâîòå÷åþ, ãåìîðàãi¿ ç âàðèêîçíî ðîçøèðåíèõ âåí ñòðàâîõîäó òà êiñòè é àáñöåñè ñåëåçiíêè (ðèñ. 3.6.2-3.6.3) ç ïðîðèâîì ¿õ ó ëiâó ïëåâðàëüíó ïîðîæíèíó, øëóíîê ÷è îáîäîâó ïîïåðå÷íó êèøêó.
Ðèñ. 3.6.1. Iíôàðêò ñåëåçiíêè. Ñîíîãðàìà.
Ðèñ. 3.6.2. Êiñòà ñåëåçiíêè. Ñîíîãðàìà.
Ðèñ. 3.6.3. Êiñòà ñåëåçiíêè. Ôðàãìåíò êîìïþòåðíî¿ òîìîãðàìè.
Ðèñ. 3.6.4. Ñïëåíîìåãàëiÿ ç äîäàòêîâîþ ñåëåçiíêîâîþ äîëüêîþ. Ñîíîãðàìà.
Ðèñ. 3.6.5. Ñïëåíîìåãàëiÿ. Ôðàãìåíò êîìïþòåðíî¿ òîìîãðàìè. Äiàãíîñòè÷íà ïðîãðàìà
1. Çàãàëüíèé àíàëiç êðîâi.
2. Êîàãóëîãðàìà.
3. Îãëÿäîâà ðåíòãåíîãðàôiÿ æèâîòà.
4. Ñïëåíîïîðòîãðàôiÿ.
5. Ëàïàðîñêîïiÿ.
6. Ñîíîãðàôiÿ (ðèñ. 3.6.4).
7. Ðàäiîiçîòîïíå ñêåíóâàííÿ ñåëåçiíêè ç òåõíåöiºì àáî iíäiºì.
8. Êîìïþòåðíà òîìîãðàôiÿ (ðèñ. 3.6.5).Äèôåðåíöiàëüíà äiàãíîñòèêà
Ñïëåíîìåãàëiþ òðåáà äèôåðåíöiþâàòè ç ïóõëèíàìè ëiâî¿ íèðêè, ãiïåðíåôðîìîþ, ðàêîì ñåëåçiíêîâîãî êóòà òîâñòî¿ êèøêè, ïóõëèíàìè çàî÷åðåâèííîãî ïðîñòîðó é êiñòîþ ëiâîãî ÿéíèêà. Äëÿ ïóõëèíè ëiâî¿ íèðêè õàðàêòåðíèì º áiëüø âèðàæåíèé ðiñò, ðîçìiùåííÿ ¿¿ â íàïðÿìêó ïîïåðåêîâî¿ äiëÿíêè. Ïðè ãëèáîêîìó âäèõó ðóõîìiñòü ïóõëèíè íèðêè âíèç ñòຠðiçêî îáìåæåíîþ àáî çîâñiì âiäñóòíüîþ. Ãëèáîêà ïàëüïàöiÿ ïîïåðåêîâî¿ äiëÿíêè çëiâà äîçâîëÿº âèçíà÷èòè âåðõíié ïîëþñ ïóõëèíè. Ïðè ïåðêóñi¿ æèâîòà, ÷åðåç òå, ùî òîâñòà êèøêà íå çìiùóºòüñÿ, íàä ïóõëèíîþ íèðêè âèçíà÷àþòü òèìïàíi÷íèé çâóê. Ïðàâèëüíèé äiàãíîç äîïîìàãàþòü âñòàíîâèòè ðåçóëüòàòè õðîìîöèñòîãðàôi¿, ïíåâìîãðàôi¿ òà çìiíè â çàãàëüíîìó àíàëiçi ñå÷i. Íà êîðèñòü ãiïåðíåôðîìè ìîæóòü ñâiä÷èòè áiëü ó ïîïåðåêó, áîëþ÷iñòü ïóõëèíè ïðè ïàëüïàöi¿ ïîïåðåêîâî¿ äiëÿíêè çëiâà é ãåìàòóðiÿ.
Ïðè ðàêîâi ñåëåçiíêîâîãî êóòà òîâñòî¿ êèøêè ìàéæå çàâæäè âåäó÷èì º íàðîñòàííÿ ÿâèù õðîíi÷íî¿ òîâñòîêèøêîâî¿ íåïðîõiäíîñòi. Õâîði ç öèì çàõâîðþâàííÿì ñêàðæàòüñÿ íà çàêðåïè, ùî çìiíþþòüñÿ ïðîíîñàìè, íà ÷àñòêîâó çàòðèìêó ãàçiâ, äîìiøêó êðîâi ó âèïîðîæíåííÿõ, ïåðåéìèñòèé áiëü ó æèâîòi. Íà ïiçíiõ ñòàäiÿõ ðîçâèòêó ïàòîëîãi÷íîãî ïðîöåñó â ëiâîìó ïiäðåáåð¿ ïàëüïóþòü ùiëüíèé, iç íåðiâíîþ ïîâåðõíåþ, ìàëîðóõîìèé i íåçíà÷íî áîëþ÷èé óòâið. Äî íüîãî ïðèºäíóþòüñÿ ñèìïòîìè iíòîêñèêàöi¿, à â çàãàëüíîìó àíàëiçi êðîâi íàÿâíà àíåìiÿ. Âèðiøàëüíå çíà÷åííÿ ó âñòàíîâëåííi äiàãíîçó ìàþòü: îãëÿäîâà ðåíòãåíîãðàôiÿ æèâîòà, iðèãîãðàôiÿ òà ôiáðîêîëîíîñêîïiÿ.
Ëiïîìè çàî÷åðåâèííîãî ïðîñòîðó ìîæóòü, äîñÿãíóâøè âåëèêèõ ðîçìiðiâ, ñèìóëþâàòè çáiëüøåíó ñåëåçiíêó. Ïðè ïàëüïàöi¿ â òàêèõ âèïàäêàõ âèçíà÷àþòü ìÿêèé, íåïðàâèëüíî¿ êîíôiãóðàöi¿, íåáîëþ÷èé óòâið, íåðóõîìèé ïðè åêñêóðñi¿ äiàôðàãìè.
Äëÿ êiñòè ëiâîãî ÿéíèêà âåëèêèõ ðîçìiðiâ ïðèòàìàííi âiäñóòíiñòü íà ïåðåäíüîìó êðà¿ îäíiº¿ àáî äâîõ âèðiçîê, ìîæëèâiñòü ïðîïàëüïóâàòè âåðõíié ïîëþñ êiñòè. Ïðè âàãiíàëüíîìó äîñëiäæåííi ó õâîðèõ çàâæäè ìîæíà âèçíà÷èòè íèæíié êðàé êiñòè, òîäi ÿê âiäíîñíî ñåëåçiíêè öå çðîáèòè íå âäàºòüñÿ.Òàêòèêà i âèáið ìåòîäó ëiêóâàííÿ
Íàéðàäèêàëüíiøèì ìåòîäîì ëiêóâàííÿ çàõâîðþâàíü, îáºäíàíèõ ñèìïòîìîì ñïëåíîìåãàëi¿, º îïåðàòèâíå âòðó÷àííÿ. Âèêîíóºòüñÿ îïåðàöiÿ ñïëåíåêòîìiÿ. Îñíîâíi åòàïè ïîêàçàíî íà ðèñ. 3.6.6-3.6.10. Ïðîâåäåíà çà ïîêàçàìè îïåðàöiÿ ïðèçâîäèòü ÿêùî íå äî ïîâíîãî êëi-
Ðèñ. 3.6.6. Õiðóðãi÷íi äîñòóïè äî ñåëåçiíêè: 1) ñåðåäèííèé; 2) êîñèé; 3) êóòîâèé.
Ðèñ. 3.6.7. Ìîáiëiçàöiÿ ñåëåçiíêè. Ðîçñi÷åííÿ çðîùåíü ìiæ îðãàíîì i ïàðiºòàëüíîþ î÷åðåâèíîþ.
Ðèñ. 3.6.8. Ìîáiëiçàöiÿ ñåëåçiíêè. Ðîçñi÷åííÿ øëóíêîâî-ñåëåçiíêîâî¿ çâÿçêè.
Ðèñ. 3.6.9. Ïåðåòèñíåííÿ, ïåðåñi÷åííÿ òà ïåðåâÿçêà ñóäèííî¿ íiæêè ñåëåçiíêè.
Ðèñ. 3.6.10. Ïåðèòîíiçàöiÿ ëîæà ñåëåçiíêè. Ó ðàíi õâiñò ïiäøëóíêîâî¿ çàëîçè.
íi÷íîãî âèäóæàííÿ, òî äî ïîëåãøåííÿ ïåðåáiãó õâîðîáè. Ïðîòå, ïðèéìàþ÷è ðiøåííÿ âiäíîñíî íåîáõiäíîñòi ñïëåíåêòîìi¿, òðåáà çàâæäè âðàõîâóâàòè îñîáëèâîñòi ïàòîãåíåçó òà êëiíi÷íîãî ïåðåáiãó îñíîâíîãî çàõâîðþâàííÿ.Ïîøêîäæåííÿ ñåëåçiíêè ïðè òðàâìàõ æèâîòà çóñòði÷àþòüñÿ â 16,8% âèïàäêiâ (À.ª.Ðîìàíåíêî, 1985). Ïðè÷èíè ¿õ âèíèêíåííÿ ðiçíîìàíiòíi. Íà îñíîâi àíàëiçó ââàæàþòü, ùî â òàêèõ ïîøêîäæåííÿõ íàé÷àñòiøå ìຠìiñöå ïðÿìà äiÿ ñèëè íà ïðîåêöiþ îðãàíà, iíøèìè ñëîâàìè óäàðè â æèâiò, ó äiëÿíêó ëiâîãî ïiäðåáåðÿ, ïàäiííÿ ç âèñîòè àáî àâòîäîðîæíÿ òðàâìà. Òàêi ïîøêîäæåííÿ ñåëåçiíêè âèíèêàþòü çíà÷íî ÷àñòiøå â ïàöiºíòiâ iç ïàòîëîãi÷íî çìiíåíèì îðãàíîì ïiñëÿ ïåðåíåñåíèõ iíôåêöiéíèõ çàõâîðþâàíü (òèô, ìàëÿðiÿ, ãðèï, ñèôiëiñ òîùî).
Ïàòîìîðôîëîãiÿ
Ïîøêîäæåííÿ áóâຠïðÿìèì, òîáòî ç ðîçðèâîì êàïñóëè òà êðîâîòå÷åþ, àëå â ïåâíèõ âèïàäêàõ ïàðåíõiìà ìîæå ðîçðèâàòèñÿ áåç ïîðóøåííÿ öiëîñòi êàïñóëè. Òîäi óòâîðþºòüñÿ ñóáêàïñóëÿðíà ãåìàòîìà. ×åðåç ïåâíèé ÷àñ (âiä äåêiëüêîõ ãîäèí äî äåêiëüêîõ äiá) âèíèêຠäåôåêò êàïñóëè íàä ãåìàòîìîþ. Öå òàê çâàíèé äâîìîìåíòíèé àáî âiääàëåíèé ðîçðèâ ñåëåçiíêè, ïðè ÿêîìó ïî êðàÿõ ðàíè ìàêðîñêîïi÷íî ìîæíà ïîáà÷èòè äðiáíi ïóõèðöi, íàïîâíåíi ïðîçîðîþ ðiäèíîþ (ãåðïåñ ñåëåçiíêè).
Êðiì ðîçðèâiâ, ïðè òðàâìàõ çóñòði÷àþòüñÿ òàêîæ âiäðèâè ñåëåçiíêè âiä ñóäèí àáî ãëèáîêi âíóòðiøíi ïîøêîäæåííÿ ïóëüïè é âîãíèùà êðîâîâèëèâiâ.Êëàñèôiêàöiÿ
Òðàâìè ñåëåçiíêè äiëÿòü:
I. Çà ÷àñîì:
1. Îäíîìîìåíòíi.
2. Äâîìîìåíòíi.
II. Çà õàðàêòåðîì ïîøêîäæåíü:
1. Ðîçðèâè ïàðåíõiìè òà êàïñóëè (ñóáêàïñóëÿðíi).
2. Ðîç÷àâëåííÿ.
3. Âiäðèâè (÷àñòèíè îðãàíà, âñüîãî îðãàíà).
III. Çà ëîêàëiçàöiºþ ïîøêîäæåííÿ (âîðîòà, ïîëþñè, ïîâåðõíÿ, êðà¿).
IV. Çà õàðàêòåðîì êðîâîòå÷i (ïîâiëüíà, øâèäêà, áëèñêàâè÷íà, içîëüîâàíà).Ñèìïòîìàòèêà i êëiíi÷íèé ïåðåáiã
Äëÿ içîëüîâàíîãî ïîøêîäæåííÿ ñåëåçiíêè ó õâîðèõ iç çàêðèòîþ òðàâìîþ æèâîòà ïðèòàìàííèé ïîëiìîðôiçì ñèìïòîìiâ. Ïðè öüîìó âiäçíà÷àþòü iíòåíñèâíèé áiëü ó æèâîòi ç iððàäiàöiºþ â ëiâó êëþ÷èöþ òà ëiâó ëîïàòêó, à òàêîæ âiä÷óòòÿ ðîçïèðàííÿ é òÿæêîñòi â ëiâîìó ïiäðåáåð¿. Îäíiºþ ç âàæëèâèõ îçíàê ïîøêîäæåííÿ ñåëåçiíêè º âèìóøåíå ïîëîæåííÿ õâîðîãî íà ëiâîìó áîöi ç ïiäiáãàíèìè äî æèâîòà íîãàìè. Ïðè÷îìó âèçíà÷àëüíèì º òå, ùî õâîðèé áóäü-ùî íàìàãàºòüñÿ çàéíÿòè ïîïåðåäíº ïîëîæåííÿ. Ó âèïàäêàõ çíà÷íî¿ êðîâîâòðàòè íà ïåðøèé ïëàí âèñòóïàþòü ñèìïòîìè øîêó i ïîäðàçíåííÿ î÷åðåâèíè. Ñåðåä íèõ âiäçíà÷àþòü êîëàïòî¿äíèé ñòàí òà êîðîòêî÷àñíó âòðàòó ñâiäîìîñòi. Æèâiò âíàñëiäîê ðèãiäíîñòi ìÿçiâ ïåðåäíüî¿ ÷åðåâíî¿ ñòiíêè àñèìåòðè÷íèé, ãîëîâíèì ÷èíîì, ó äiëÿíöi ëiâîãî ïiäðåáåðÿ. Ó äåÿêèõ õâîðèõ âiäçíà÷àþòü íåâiäïîâiäíiñòü ìiæ âiäñóòíiì íàïðóæåííÿì ìÿçiâ ïåðåäíüî¿ ÷åðåâíî¿ ñòiíêè òà ðiçêèì áîëåì ïðè ïàëüïàöi¿ (ñ-ì Êóëåíêàìïôà). Ïåðêóòîðíî ó âiäëîãèõ ìiñöÿõ ÷åðåâíî¿ ïîðîæíèíè ñïîñòåðiãàþòü âiëüíó ðiäèíó. Âíàñëiäîê íàêîïè÷åííÿ íàâêîëî ñåëåçiíêè çãóñòêiâ êðîâi ôîðìóºòüñÿ ñèìïòîì Ïiòñà-Áåëåíñà (ïðè çìiíi ïîëîæåííÿ òiëà íàÿâíå â ëiâié ïîëîâèíi ÷åðåâíî¿ ïîðîæíèíè ïðèòóïëåííÿ íå çìiùóºòüñÿ). Çàãàëüíèé ñòàí õâîðèõ ó ðåçóëüòàòi ïàäiííÿ àðòåðiàëüíîãî òèñêó é òàõiêàðäi¿ (äî 120 òà áiëüøå óä. çà 1 õâ) ðiçêî ïîãiðøóºòüñÿ.
Òðóäíîùi âèíèêàþòü ïðè äâîåòàïíèõ ðîçðèâàõ ñåëåçiíêè ç óòâîðåííÿì ñóáêàïñóëÿðíèõ ãåìàòîì. Êëiíi÷íà êàðòèíà õâîðèõ iç òàêèìè ïîøêîäæåííÿìè îðãàíà ìàëîiíôîðìàòèâíà i, â îñíîâíîìó, çâîäèòüñÿ äî ìàëîâèðàæåíîãî áîëþ â ëiâîìó ïiäðåáåð¿ àáî æ ó ïîïåðåêîâié äiëÿíöi, ÿêèé ÷åðåç äåÿêèé ÷àñ ìîæå çîâñiì çíèêíóòè. Ïðè ïiäîçði íà íàÿâíiñòü òàêî¿ ïàòîëîãi¿ ñåëåçiíêè íåîáõiäíî çðîáèòè ëàïàðîöåíòåç àáî ìiêðîëàïàðîòîìiþ. Öå â áiëüøîñòi âèïàäêiâ äຠìîæëèâiñòü ïiäòâåðäèòè äiàãíîç.
Ïiä ÷àñ îáñòåæåííÿ õâîðèõ iç çàêðèòîþ òðàâìîþ æèâîòà òà ïiäîçðîþ íà ïîøêîäæåííÿ ïàðåíõiìàòîçíîãî îðãàíà îáîâÿçêîâî òðåáà ïðîâîäèòè ïàëüöåâå äîñëiäæåííÿ ïðÿìî¿ êèøêè, ïðè ÿêîìó âèçíà÷àþòü ìîæëèâó áîëþ÷iñòü i íàâèñàííÿ ïðÿìîêèøêîâî-ìàòêîâîãî àáî ïðÿìîêèøêîâî-ìiõóðîâîãî çàãëèáëåííÿ.
Íà îãëÿäîâié ðåíòãåíîñêîïi¿ îðãàíiâ ÷åðåâíî¿ ïîðîæíèíè ñïî-ñòåðiãàþòü îáìåæåííÿ ðóõîìîñòi ëiâîãî ñêëåïiííÿ äiàôðàãìè òà íàÿâíiñòü âiëüíî¿ ìîáiëüíî¿ ðiäèíè ó âiäëîãèõ ìiñöÿõ æèâîòà.
Âàæëèâå äiàãíîñòè÷íå çíà÷åííÿ ìàþòü i ëàáîðàòîðíi îáñòåæåííÿ, çîêðåìà âèçíà÷åííÿ êiëüêîñòi åðèòðîöèòiâ, ãåìîãëîáiíó, ëåéêîöèòiâ i ãåìàòîêðèòó. Ïðè içîëüîâàíîìó ïîøêîäæåííi ñåëåçií-êè çðîñòຠêiëüêiñòü ëåéêîöèòiâ i çÿâëÿºòüñÿ çñóâ ëåéêîöèòàðíî¿ ôîðìóëè âëiâî, à ÷èñëî åðèòðîöèòiâ i ðiâåíü ãåìîãëîáiíó ðiçêî çíèæóþòüñÿ. Ïiäòâåðäæåííÿ ïàòîëîãi¿ ñåëåçiíêè ïðè çàêðèòié òðàâìi æèâîòà ìîæíà îäåðæàòè òàêîæ çà äîïîìîãîþ ëàïàðîñêîïi¿.
Âñòàíîâëåíèé äiàãíîç, à ÷àñòî òiëüêè âàãîìà ïiäîçðà íà ïîøêîäæåííÿ ñåëåçiíêè, çàâæäè ïîâèííi äèêòóâàòè íåîáõiäíiñòü åêñòðåíîãî îïåðàòèâíîãî âòðó÷àííÿ. Ïiä ÷àñ íåäîâãîòðèâàëî¿ ïåðåäîïåðàöiéíî¿ ïiäãîòîâêè òðåáà ïðîâîäèòè êîðåêöiþ ãåìî-äèíàìi÷íèõ ïîêàçíèêiâ, ðåãóëÿöiþ äiÿëüíîñòi ñåðöÿ é ãåìîñòàòè÷íó òåðàïiþ (10% õëîðèñòèé êàëüöié, 5% àìiíîêàïðîíîâà êèñëîòà, âiêàñîë, êðiîïëàçìà, åðèòðîìàñà).
Îïåðàòèâíå âòðó÷àííÿ ïðîâîäÿòü ïiä åíäîòðàõåàëüíèì íàðêîçîì iç âåðõíüîñåðåäèííîãî äîñòóïó. Çàëåæíî âiä õàðàêòåðó ïîøêîäæåíü, âèêîíóþòü ñïëåíåêòîìiþ àáî îðãàíîùàäíi îïåðàöi¿: çàøèâàííÿ ðàí ñåëåçiíêè â ïîºäíàííi ç òàìïîíàäîþ ñàëüíèêîì íà íiæöi ÷è áåç íå¿ òà iç çàñòîñóâàííÿì ñèíòåòè÷íîãî ïëàñòè÷íîãî ìàòåðiàëó, êëèíîïîäiáíå âèðiçàííÿ ðàí ñåëåçiíêè é çàìiùåííÿ äåôåêòó ñàëüíèêîì íà íiæöi, à òàêîæ ðåçåêöiÿ ¿¿ âåðõíüîãî àáî íèæíüîãî ïîëþñà. Ïîêàçàííÿìè äî òàêîãî âèäó îïåðàöié º ïîâåðõíåâi íåâåëèêi íàäðèâè, ïîðàíåííÿ êðàþ àáî íèæíüîãî ïîëþñà. Ïðè öüîìó òðåáà íàãîëîñèòè, ùî ïiä ÷àñ âèêîíàííÿ ñïëåíåê-òîìi¿ âàæëèâîþ ïîâèííà áóòè ïîåòàïíiñòü ïåðåâÿçêè ñóäèí. Àäæå ïðè ïåðåâÿçöi ó âîðîòàõ ñåëåçiíêè çàâæäè iñíóº íåáåçïåêà çàõîïëåííÿ â ëiãàòóðó õâîñòà ïiäøëóíêîâî¿ çàëîçè àáî ñòiíêè øëóíêà.
